پژوهش در نظام‌های آموزشی

چکیده تعیین جایگاه و اهمیت گروه‌های آموزشی در ساختار عملیاتی دانشگاه و نقش به سزای آن در ارتقای کیفیت فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی دانشکده‌های یک دانشگاه، یکی از مسائل مهم برای دانشگاه‌ها بوده است. برخی دانشگاه‌ها مدل‌های ساده‌ای برای رتبه‏بندی گروه‌های آموزشی ارائه کرده‌اند، اما هنوز نظام منسجم و کاملی برای رتبه‏بندی گروه‌های آموزشی در دانشگاه‌ها وجود ندارد. هدف اصلی این تحقیق ارائه مدل مناسبی جهت رتبه‏بندی گروه‌های آموزشی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی در سطح کشور بود. در این پژوهش کیفی روش‌های تحلیل محتوای کیفی و مصاحبه نیمه‏ساختاریافته مورداستفاده قرار گرفت. تحلیل محتوای کیفی به شیوه استقرایی انجام شد و مصاحبه نیمه‏ساختاریافته پیرامون موضوع و نحوه امتیازدهی و رتبه‏بندی طبقه‌ها و زیر طبقه‌ها با مشارکت‏کنندگان پژوهش صورت گرفت. برای تحلیل داده‌های حاصل از مصاحبه نیمه‏ساختاریافته، از روش تحلیل تفسیری استفاده شد و درنهایت مؤلفه‌های مدل و امتیازهای آن‌ها استخراج گردید. رسالت، اهداف و جایگاه سازمانی؛ دوره‌های آموزشی و برنامه‌های درسی و غیردرسی؛ هیئت‏علمی؛ دانشجویان؛ راهبردهای یادگیری/یاددهی؛ امکانات و تجهیزات آموزشی؛ پایان‏نامه‌ها و رساله‌ها، سمینارها، قراردادهای پژوهشی و کرسی‌ها و دانش‏آموختگان مؤلفه‌های مدل رتبه‏بندی گروه‌های آموزشی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی ایران بودند. نتایج حاصل از این مدل رتبه‏بندی، می‌تواند برای همه گروه‌های آموزشی و رشته‌های تحصیلی مورداستفاده قرار گیرد. هم‏چنین تدوین این مدل در قالب یک سیستم مکانیزه برای استفاده‌های مختلف نظیر مقایسه گروه‌های علمی در دانشگاه‌ها و سطح‏بندی دانشکده‌ها نیز مفید خواهد بود.

چکیده هدف پژوهش بررسی اثر خشونت معلم بر تحصیل گریزی، خوش‌بینی تحصیلی و سرزندگی تحصیلی دانش‌آموزان بوده است. روش پژوهش توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش تمامی دانش‌آموزان دوره اول متوسطه شهر سرباز (استان سیستان و بلوچستان) در سال تحصیلی 1401-1400 بودند (5395N=). به شیوه نمونه‌گیری تصادفی- طبقه‌ای (برحسب جنسیت) تعداد 359 دانش‌آموز از طریق پرسشنامه‌های خشونت معلم (Piskin et al., 2014)، خوش‌بینی تحصیلی (Tschannen-Moran et al., 2013)، تحصیل ‌گریزی (خرمائی و صالح اردستانی، 1395) و سرزندگی تحصیلی (حسین چاری و دهقانی زاده، 1391) موردمطالعه قرار گرفت. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از آزمون‌های کولموگروف-اسمیرنوف، ضریب همبستگی پیرسون، دوربین- واتسون و تحلیل مسیر با کمک نرم‌افزار‌های اس پی اس اس و اسمارت پی آل اس استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که خشونت معلم بر تحصیل گریزی دانش‌آموزان اثر مثبت و بر خوش‌بینی تحصیلی و سرزندگی تحصیلی دانش‌آموزان اثر منفی دارد. با توجه به این نتایج برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای معلمان در حوزه‌های آشنایی با حقوق طبیعی کودکان و کنترل خشم، شفقت و گذشت نسبت به دیگران پیشنهاد می‌شود.

چکیده پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی کیفیت بخشی به نظام رتبه بندی معلمان انجام شده است. روش تحقیق به لحاظ هدف کاربردی، از نظر روش تحقیق، آمیخته (کیفی- کمی) و از نظر شیوه گردآوری اطلاعات از نوع توصیفی- پیمایشی است. جامعه آماری در بخش کیفی شامل معلمان مشمول نظام رتبه بندی، مدیران و کارشناسان آشنا با این حوزه، در شهر تهران بود، که به روش‌ نمونه‌گیری هدفمند و با تعداد 15 نفر به عنوان مشارکت کننده مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته انجام گردید. جامعه آماری در بخش کمی شامل کلیه‌‌‌ ی معلمان مقاطع ابتدایی، متوسطه اول و دوم شهر تهران که تعداد آنها 46351 نفر بودو حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 381 نفر به دست آمد، که به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه ای چند مرحله ای انجام شده است. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته با 89 سوال بوده است. برای تحلیل داده ‌‌ها در بخش کیفی از روش تحلیل محتوا و در بخش کمی از آزمون مدلسازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم‌افزار لیزرل استفاده شده است. یافته‌های بخش کیفی منجر به شناسایی 37 زیرمقوله، 9 مقوله فرعی و 3 مقوله اصلی با عنوان راهبردهای ساختاری، زمینه‌ای و رفتاری شدند. در بخش کمی، با تحلیل عاملی تاییدی مرتبه اول و دوم، مدل نهایی تحقیق ترسیم و روایی و پایایی آن تأیید شد. نتایج نشان داد متغیرهای راهبردهای زمینه ای، رفتاری و شناختی دارای تاثیر معناداری بر الگوی کیفیت بخشی معلمان است.

چکیده پژوهش حاضر با هدف پیش‏ بینی سرزندگی تحصیلی دانش‌آموزان بر اساس حمایت تحصیلی و خودپنداره ‏ی تحصیلی در دانش‏ آموزان انجام گرفت. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه‏ ی آماری پژوهش را کلیه‌ی دانش ‏آموزان دوره‏ی متوسطه‏ی دوّم شهر اردبیل تشکیل می ‏دادند که از میان آن‌ها با استفاده از روش نمونه‏ گیری تصادفی خوشه‏ای تعداد 240 دانش ‏آموز ‏به‌عنوان نمونه انتخاب شدند که درنهایت پرسشنامه‏ ی 235 دانش ‏آموز قابل‌تحلیل بود. از پرسشنامه ی سرزندگی تحصیلی حسین‏ چاری و دهقان‏زاده، پرسشنامه ‏ی خودپنداره‏ ی تحصیلی یسن‏چن و پرسشنامه‏ ی حمایت تحصیلی سانذز و پلاکت برای جمع ‏آوری داده ‏ها استفاده شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‏ ها از آزمون‏های ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون استفاده شد. یافته‏ها نشان داد که بین حمایت تحصیلی (و مؤلفه‌های آن) و خودپنداره‏ ی تحصیلی (و مؤلفه‌های آن) با سرزندگی تحصیلی دانش ‏آموزان رابطه‏ ی مثبت معناداری وجود دارد. همچنین نتایج تحلیل رگرسیون آشکار کرد که تقریباً 30 درصد از کل واریانس سرزندگی تحصیلی بر اساس حمایت تحصیلی و خودپنداره‏ی تحصیلی قابل پیش ‏بینی است که متغیر حمایت تحصیلی سهم بیشتری داشت؛ بنابراین، می‏توان نتیجه گرفت که حمایت تحصیلی و خودپنداره‏ی تحصیلی از متغیرهای مرتبط با سرزندگی تحصیلی دانش ‏آموزان بوده است.

چکیده هدف از پژوهش حاضر ارائه مدل عِلّى پیش‌بینی اهمال‌کاری تحصیلی از طریق هیجان‌های تحصیلی و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی با واسطه‌گری کمال‌گرایی دانش‌آموزان هنرستان‌های دخترانه شهر شیراز بود. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش جزء روش توصیفی ـ همبستگی قرار می‌گیرد. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان هنرستان‌های دخترانه شهر شیراز در سال تحصیلی 1400 -1399 به تعداد 8100 نفر بود. برای تعیین حجم نمونه با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای تعداد 200 نفر از دانش‌آموزان انتخاب شدند. ابزار سنجش شامل پرسشنامه‌های اهمال‌کاری تحصیلی سواری (1390)، هیجانات تحصیلی Pekrun و همکاران (2002)، راهبردهای یادگیری خودتنظیمی Pintrich and De Groot (1990)، کمال‌گرایی Terri-Short و همکاران (1995) بود. تحلیل داده‌ها در سطح استنباطی از ضریب ماتریس همبستگی مرتبه صفر و رگرسیون چندمتغیره به روش متوالی هم‌زمان بر اساس مدل Baron and Kenny (1986) انجام شد. یافته‌ها حاکی از آن بود که راهبردهای شناختی، راهبردهای فراشناختی و باورهای انگیزشی به نحو منفی و معنی‌داری اهمال‌کاری تحصیلی را پیش‌بینی می‌نماید؛ هیجانات مثبت به نحو منفی و معنی‌دار و هیجانات منفی به‌طور مثبت و معنی‌داری اهمال‌کاری تحصیلی را پیش‌بینی می‌نمایند؛ کمال‌گرایی مثبت به نحو منفی و معنی‌دار و کمال‌گرایی منفی به نحو مثبت و معنی‌دار اهمال‌کاری تحصیلی را پیش‌بینی می‌نماید؛ کمال‌گرایی نقش واسطه‌گری معنی‌دار در ارتباط بین یادگیری خودتنظیم و هیجانات تحصیلی با اهمال‌کاری تحصیلی ایفا می‌کند. همچنین مدل از برازش قابل قبولی برخوردار بوده است.

چکیده در آموزه‌های دینی اسلام، تشویق، به‌عنوان روش‌ تربیتی مورد تأکید قرار گرفته است. آموزه‌های دینی، در جهت تربیت و هدایت انسان‌ها، از روش تشویق استفاده کرده است. هدف پژوهش حاضر، ارائه الگویی برای نظام تربیت کارگزاران در جامعه اسلامی مبتنی‌بر روش تشویق مورد نظر آموزه‌های دینی بود. این پژوهش، از نظر هدف، کاربردی؛ از نظر روش گردآوری داده‌ها، توصیفی؛ و از نظر ماهیت داده‌ها، کیفی بود. بر این اساس، ابتدا، از طریق روش تحلیل محتوای کیفی، آموزه‌های دینی مرتبط با روش تشویق استخراج شد. سپس، از طریق نظریه زمینه‌ای، طی سه فرایند کدگذاری باز، محوری و گزینشی به تحلیل اطلاعات اقدام شد. نتایج نشان داد، رهبری تحول‌گرا، رهبری هدف‌گذار، رهبری بصیرت‌افزا، رهبری مبتنی‌بر مصلحت‌ اجتماعی، رهبری انگیزه‌بخش و رهبری دوراندیش، عوامل نظام تربیت کارگزاران در جامعه اسلامی هستند. بر این اساس، در یک چشم‌انداز کلی، پدیده تربیت تحول‌آفرین در نظام تربیت کارگزاران جامعه اسلامی شناسایی شد.

چکیده هدف از پژوهش حاضر بررسی رابطه بین ویژگی‌های شخصیت و سبک‌های مقابله با استرس با فرسودگی تحصیلی و نقش واسطه‌ای اهمال‌کاری تحصیلی در دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر کرمان بود. طرح پژوهش از نوع طرح همبستگی است و گروه نمونه ۴۹۸ نفر از دانش‌آموزان مدارس حسابی و با‌خدا در سال تحصیلی ۹۹-۱۳۹۸ بودند که به روش خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش شامل سیاهه فرسودگی تحصیلی مسلش (2002)، سیاهه سبک‌های مقابله با استرس اندلر و پارکر (1990)، سیاهه ویژگی‌های شخصیت نئو (1992) و سیاهه اهمال‌کاری تحصیلی سولومن و راث بلوم (1994) بود. نتایج با استفاده از روش معادلات ساختاری به دست آمدند و نشان می‌دهد ضریب مسیر غیر‌مستقیم ویژگی‌های شخصیت (برون‌گرایی/ درون‌گرایی (31/0-)، روان‌‌رنجورخویی (30/0)، گشودگی به تجربه (25/0-)، سازگاری (23/0-)، وظیفه شناسی (21/0-)) از طریق اهمال‌کاری تحصیلی روی فرسودگی تحصیلی معنادار است (p<0/001) به علاوه ضریب مسیر غیرمستقیم سبک‌های مقابله با استرس (مساله‌محور(32/0-)، هیجان-محور(30/0)، مشغولیت اجتماعی و حواس پرتی (19/0-) از طریق اهمال‌کاری تحصیلی روی فرسودگی تحصیلی معنادار است (001/0 p<. بنابراین از آنجایی که افراد با توجه به ویژگی‌های شخصیتی خود از سبک‌های مقابله با استرس استفاده می‌کنند، آموزش راهبردها و مهارت‌های مقابله با استرس در افراد دارای ویژگی‌های شخصیتی‌(برون‌گرایی، درون‌گرایی، روان‌نژندی، وظیفه‌شناسی و سازگاری و گشودگی به تجربه) علاوه بر کاهش اهمال‌کاری تحصیلی در جهت کاهش فرسودگی تحصیلی نیز موثر است.

چکیده هدف پژوهش حاضر تدوین الگوی دانشگاه سبز پایدار برای آموزش عالی بود که با رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی انجام‌ شد. جامعه آماری، متخصصان و اساتید دانشگاه‌های سراسری کشور در حوزه دانشگاه سبز در سال 1400 بودند که 10 نفر طبق اصل اشباع نظری با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار پژوهش مصاحبه نمیه‌ساختاریافته و بررسی اسناد موجود در این زمینه بود. داده‌های به دست آمده با استفاده از روش بازخورد مشارکت کننده اعتباریابی شدند و روایی داده‌ها با استفاده از معیار کیفیت (مؤثق بودن) سنجیده و مورد تأیید قرار گرفت. داده‌ها با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. نتیجۀ تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی 174 مضمون پایه، 40 مضمون سازمان‌دهنده در زمینۀ دانشگاه سبز پایدار گردید که در قالب 7 مضمون فراگیر به شرح 1. مدیریت منابع سبز پایدار، 2. مدیریت سبز پایدار دانشگاه، 3. امور آموزشی سبز پایدار، 4. امور سبز پژوهشی پایدار، 5. نظام مدیریت زیست‌محیطی فضای دانشگاه، 6. مدیریت منابع انسانی سبز پایدار، 7. فرهنگ‌سازی سبز پایدار سازمان‌دهی شدند. در نهایت با استفاده از یافته‌های پژوهش، مدلی تحت عنوان دانشگاه سبز پایدار برای آموزش عالی ارائه گردید. امید می‌رود الگوی تدوین شده به توسعه آموزش عالی در جهت سبز شدن دانشگاه‌ها و پایداری اقتدار علمی کشور کمک کند.

چکیده این پژوهش با هدف شناسایی ملزومات و پیامدهای اجرای مدیریت ناب در آموزش و پرورش ایران با استفاده از رویکرد کیفی انجام گرفته است. میدان پژوهش شامل اساتید دانشگاه‌های ایران در گرایش های مدیریت و همچنین رشته مدیریت آموزشی در سال 1400 بود. ابزار اندازه گیری، مصاحبه در خصوص ملزومات و پیامدهای اجرای مدیریت ناب بود. مصاحبه‌ها با 15 نفر از خبرگان دانشگاهی تا حصول اشباع نظری ادامه پیدا کرد. برای اطمینان از روایی ابزار در جریان پژوهش از مرور خبرگان مشارکت کننده و همچنین نظارت سه نفر از اساتید غیر شرکت کننده در پژوهش استفاده شد. برای اطمینان از پایایی داده‌ها از روش بازبینی مکرّر مشارکت کنندگان استفاده شد. به کمک نرم افزار Maxqda، 417 گزاره مفهومی اولیه در بخش ملزومات و 346 گزاره مفهومی اولیه در بخش پیامدها شناسایی شدند و با ادغام و ترکیب آنها 18کد محوری برای ملزومات و 19 کد محوری برای پیامدها بدست آمد و در کد گذاری انتخابی، 8مقوله‌ی معرفی و ترویج روشهای ناب، استفاده از متخصصان، اقدامات هشیارانه و گام به گام، شرایط ذیتفعان، ارزشیابی اثربخش، شناسایی اتلاف ها، نقش سمن‌ها و باز تعریف ارزش، زیر عنوان ملزومات و 7مقوله‌ی تعالی آموزش و پرورش، برقراری عدالت آموزشی، مزایای فناورانه، افزایش رضایتمندی ذینفعان، افزایش بهره وری آموزشی، مسئولیت پذیری و ارزش آفرینی راهبران اجتماعی و حضور علمی در عرصه جهانی زیر عنوان پیامدهای اجرای ناب در آموزش و پرروش قرار گرفتند.

چکیده هدف پژوهش حاضر شناسایی و رتبه بندی شاخص های موثر در برنامه ی درسی رشته آموزش ریاضی دانشگاه فرهنگیان از دیدگاه دانشجو معلمان با رویکرد تحلیل سلسله مراتب فازی است. تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش مطالعه موردی و ابزار مصاحبه باز با رویکرد تحلیل محتوای کیفی تلخیصی که برای شناسایی مهمترین شاخص های موثردر برنامه ی درسی رشته آموزش ریاضی دانشگاه فرهنگیان گردآوری شد که در این مرحله 20 دانشجو معلم با بهره گیری از نمونه گیری هدفمند و رعایت اصل اشباع شدگی و حداکثرتنوع به عنوان نمونه پژوهشی انتخاب شدند. در مرحله دوم برای رتبه بندی شاخص های انتخاب شده تعداد 10نفر از کارشناس خبره در زمینه برنامه درسی در آموزش و پرورش استان هرمزگان شهرستان بندرعباس به صورت هدفمند انتخاب و میزان اهمیت هر یک از شاخص ها را نسبت به سایر شاخص ها در پرسشنامه مشخص شده تعیین نمودند و سپس اطلاعات از طریق روش تحلیل سلسله مراتبی فازی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت . علیرغم اینکه برنامه ریزان درسی دانشگاه معتقدند همه عناصر برنامه درسی در آموزش ریاضی به نحو شایسته ای دیده شده است؛ براساس یافته ها راهبردهای تدریس، محتوا و فعالیت های یادگیری، اهداف، فضای فیزیکی، منابع درسی و ارزشیابی به ترتیب بیشترین اهمیت را داشتند. با توجه به نتایج بیان شده می توان دریافت که دانشگاه های فرهنگیان می توانند جهت انتخاب شاخص های موثر در برنامه درسی رشته آموزش ریاضی خود از نتایج این تحقیق استفاده نمایند.