پژوهش در نظام‌های آموزشی

چکیده هدف: هدف این پژوهش، اثربخشی آموزش مسئولیت‌پذیری مبتنی بر نظریه انتخاب بر پایستگی تحصیلی و کیفیت تجارب یادگیری دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم رشته تجربی بود.
روش: روش پژوهش از نوع هدف کاربردی و از نوع مطالعات شبه‌آزمایشی (پیش‌آزمون_پس‌آزمون با گروه کنترل) است. جامعۀ آماری شامل دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه منطقه 2 شهر کرج است که در سال تحصیلی 1402-1401 مشغول به تحصیل بوده‌اند. از بین آن‌ها 30 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و در دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) جای گماری شدند و گروه آزمایش تحت آموزش بسته‌ی مسئولیت‌پذیری قرار گرفتند، درحالی‌که گروه کنترل آموزش خاصی دریافت نکردند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ی پایستگی تحصیلی Martin and Marsh (2008)، پرسشنامه کیفیت تجارب یادگیری Newman (1990) و بسته آموزش مسئولیت‌پذیری مبتنی بر نظریه انتخاب گراوند و همکاران بوده است. گروه آزمایش به مدت 10 جلسه تحت آموزش بسته‌ی مسئولیت‌پذیری قرار گرفتند ولی گروه کنترل آموزشی دریافت نکردند؛ و داده‌ها با نرم‌افزار SPSS نسخه 26 و به روش تحلیل کوواریانس چندمتغیری تحلیل شده‌اند.
یافته‏‌ها: نتایج نشان داد که بین گروه‌های آزمایش و کنترل ازنظر پایستگی تحصیلی و کیفیت تجارب یادگیری دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم رشته تجربی تفاوت معناداری وجود دارد؛ یعنی آموزش مسئولیت‌پذیری مبتنی بر نظریه انتخاب باعث افزایش پایستگی تحصیلی (743/24 و 001/0=p) و کیفیت تجارب یادگیری (415/44 و 001/0 =p) می‌شود.
نتیجه‏‌گیری: باتوجه‌به یافته‌ها نتیجه‌گیری می‌شود که بسته‌ی آموزش مسئولیت‌پذیری می‌تواند تلویحات آموزشی و کاربردی برای دانش‌آموزان در افزایش پایستگی تحصیلی و کیفیت تجارب یادگیری شود.

چکیده هدف: انتخاب مدیران به‌گونه‌ای که بتوانند رسالت‌ها‌ و مأموریت‌های نظام‌های آموزشی را محقق نماید، یکی از مسئله‌ها و چالش‌های جدی و استراتژیک آموزش‌وپرورش است. ازاین‌رو، شناخت عوامل مؤثر و دخیل در انتخاب مدیران مدارس به دلیل شایسته‌‏گزینی و شایسته‏‌گماری آن‏ها ضرورت دارد. لذا پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‏‌بندی عوامل مؤثر بر انتخاب مدیران مدارس انجام گرفت.
روش: این پژوهش از نوع پژوهش‏‌های آمیخته بود که در سال 1402 با استفاده از روش فراترکیب و تحلیل مضمون انجام گرفت. ازنظر هدف، کاربردی - توسعه‌‏ای و ازنظر روش توصیفی – پیمایشی بوده است. در مرحله اول با جستجو در پایگاه‌‏های مختلف علمی تعداد 357 منبع اولیه در بازه زمانی 2000 تا 2023 که به کلیدواژه‌های پژوهش اشاره شده بود، استخراج گردید. سپس با در نظر گرفتن معیارهای موردنظر تعداد 34 مقاله و 7 نفر خبره با استفاده از روش نمونه‏‌گیری هدفمند معیار انتخاب گردید. روایی داده‏‌ها با بهره‌‏گیری از آزمون کاپا 79 درصد به دست آمد. در ادامه با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون و نرم‏افزار مکس کیودا، منابع منتخب مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت.
یافته‌‏ها: یافته‏‌ها نشان از 93 مضمون پایه، 78 مضمون سازمان‏‌دهنده و 13 مضمون فراگیر (صلاحیت‌‏‏ها؛ مهارت‏‏‌ها؛ رهبری؛ بومی‏‌گرایی؛ ذی‌نفعان؛ قدرت؛ مدیریت مشارکتی؛ تجربه؛ حرفه‏‏‌گرایی؛ معنویت‏‎گرایی؛ تعهد سازمانی؛ پاسخگویی؛ شبکه‏‌سازی) دارد. به‌منظور اولویت‏‌بندی عوامل ازنظر درجه اهمیت، با بهره‌‏گیری از نظرات 7 نفر از خبرگان دانشگاه شهید چمران اهواز و اداره کل آموزش‌وپرورش استان خوزستان و با استفاده از نرم‌افزار SPSS (رتبه‏‌بندی فریدمن) عوامل یادشده رتبه‏‌بندی شدند.
نتیجه‌‏گیری: نتایج نشان داد عوامل "شبکه‏‌سازی" "صلاحیت و شایستگی محوری" و "ذینفعان" به ترتیب از بیش‏ترین درجه اهمیت برخوردارند؛ بنابراین برنامه‏‌ریزان و سیاست‏‌گذاران آموزش‌وپرورش بایستی در انتخاب و انتصاب مدیران مدارس علاوه بر عوامل دیگر به سه عامل دارای اهمیت توجه ویژه‏‌ای داشته باشند.

چکیده هدف: این پژوهش با هدف بررسی رابطه ساختاری بین ویژگی های شخصیتی چندفرهنگی و خلاقیت هیجانی با اضطراب زبان انگلیسی در دانش آموزان دو زبانه انجام شد. روش: جامعه آماری این پژوهش را کلیه دانش آموزان دوزبانه ترکمن سال سوم متوسطه اول تشکیل دادند که بر اساس روش نمونه گیری در معادلات ساختاری، با توجه به 11 متغیر آشکار در مدل و تخصیص ضریب 20 و با احتساب پرسشنامه های ناقص 225 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند و به پرسشنامه های شخصیت چندفرهنگی ون درزی و همکاران (2013)، خلاقیت هیجانی آوریل (1999)، و مقیاس اضطراب کلاس زبان خارجی هورویتز و همکاران (1986) پاسخ دادند. تجزیه و تحلیل داده‌ها با روش معادلات ساختاری مبتنی بر رگرسیون چند متغیری و نرم‌افزار SPSS8 و Amos24 انجام شد. نتایج: یافته ها نشان داد که ویژگی های شخصیتی چندفرهنگی و خلاقیت هیجانی اثر مستقیم بر اضطراب زبان انگلیسی دارند. همچتین ویژگی های شخصیتی چندفرهنگی با میانجیگری خلاقیت هیجانی اثر غیر مستقیم بر اضطراب زبان انگلیسی دارند. مدل پژوهش نیز تایید شد و 31 درصد از واریانس متغیر اضطراب زبان انگلیسیتوسط متغیرهای پژوهش در سطح معنی داری 05/0 قابل تبیین می‌باشد. نتیجه‌گیری: بنابر یافته‌های پژوهش و نقش متغیرهای پژوهش در فراگیری زبان، و ارتباط زبان با عوامل فرهنگی و شناختی–هیجانی، توصیه می شود که اهمیت آنها در مراکز آموزشی و موسسات آموزش زبان مورد تاکید قرارگیرد تا سطح یادگیری زبان افزایش یابد.

چکیده هدف: هدف پژوهش حاضر شناسایی چالش‏‌های کیفیت مدارس عادی دولتی در راستای عدالت آموزشی و تربیتی بود. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی انجام‌ شد. مشارکت‌کنندگان پژوهش، مدیران مدارس عادی دولتی مقطع متوسطه دوم شهر سمنان در سال تحصیلی 03-1402 بودند که 44 نفر طبق اصل اشباع نظری با روش نمونه‏‌گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار پژوهش مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از روش بازخورد مشارکت‌کننده اعتباریابی شدند و روایی داده‌ها با استفاده از معیار کیفیت (مؤثق بودن) سنجیده و مورد تأیید قرار گرفت. داده‌ها با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. یافته‌‏ها: نتیجۀ تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی 323 مضمون پایه، 27 مضمون سازمان‏‌دهنده در زمینه چالش‌‏های کیفیت مدارس عادی دولتی گردید. که در قالب 5 مضمون فراگیر به شرح 1. چالش سیاسی، 2. چالش مدیریتی، 3. چالش مالی، 4. چالش ساختاری، 5. چالش نیروی انسانی طبقه‌بندی شد. نتیجه‏‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که چالش‏‌های کیفیت مدارس عادی دولتی شناسایی‌شده در این پژوهش و راهکارهای ارائه‌شده می‏تواند گسترش برابری فرصت‏‌ها و عدالت آموزشی را به همراه داشته باشد.

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی برنامه‌های درسی با بهره‌‏گیری از قصه‌گویی بر خلاقیت دانش‌آموزان دختر پایة سوم ابتدایی ناحیه‌ی 2 زنجان انجام شده است. روش: روش پژوهش حاضر به لحاظ هدف از نوع تحقیقات کاربردی و به لحاظ گردآوری اطلاعات از نوع تحقیقات نیمه‏‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل است. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر پایة سوم ابتدایی ناحیه 2 شهر زنجان در سال تحصیلی 1401-1400 بودند که تعداد 60 دانش‌‏آموز با روش نمونه‏‌گیری خوشه‌‏ای چندمرحله‏‌ای به‌عنوان نمونه انتخاب شدند و به‌تصادف، 30 نفر در گروه آزمایش و 30 نفر در گروه کنترل قرار گرفتند. برنامة درسی با بهره‌‏گیری از قصه‌گویی شامل 15 فعالیت بود که در 15 جلسة 60 دقیقه‌‏ای به دانش‌‏آموزان گروه آزمایش ارائه شد و دانش‌آموزان گروه کنترل برنامة درسی متداول را دریافت کردند. خلاقیت دانش‌آموزان با استفاده از (فرم تصویری A) آزمون خلاقیت Torrance (1974) اندازه‌گیری شد و درنهایت داده‌‏ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چند متغیره مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. یافته‌‏ها: یافته‌‏ها نشان داد تفاوت معناداری در نمرات پس‌آزمون مهارت خلاقیت و مؤلفه‏‌های آن (سیالی، بسط، ابتکار و انعطاف‌پذیری) در دو گروه آزمایش و کنترل وجود دارد؛ نمرات این متغیر و مؤلفه‌‏های آن در گروه آزمایش بعد از آموزش برنامة درسی با بهره‏‌گیری از قصه‌گویی افزایش یافته است. همچنین در هر یک از متغیرهای خلاقیت کل، ابتکار، بسط، سیالی و انعطاف‏‌پذیری به ترتیب 61%، 32%، 52%، 43% و 48%، تغییرات با توجه به مداخلة برنامة درسی با بهره‏@گیری از قصه‏‌گویی، قابل تبیین است. نتیجه‏‌گیری: بنابراین می‌توان نتیجه گرفت آموزش برنامة درسی با بهره‏‌گیری از قصه‌گویی با ایجاد قدرت تولید ایده‌‏ها و جواب‏‌های فراوان، ایجاد توانایی لازم برای تغییر جهت فکری، ایجاد توانایی تولید ایده‌‏های متنو و ایجاد توانایی توجه به جزئیات وابسته به یک ایده، مهارت خلاقیت را در دانش‌آموزان ابتدایی افزایش دهد.

چکیده هدف: هدف مطالعه حاضر شناسایی پاسخ‏‌های وانمود در آزمون شخصیتی پنج عامل بزرگ بود. روش: در این مطالعه توصیفی، داده‏‌ها با اجرای آزمون‏‌های شخصیتی نئو فرم کوتاه به‌صورت در دسترس در دانشجویان دانشگاه علامه طباطبائی (748 نفر) در دو گروه وانمود (366 نفر) و صادقانه (382 نفر) جمع‏‌آوری شد. آزمودنی‏‌ها به‌صورت تصادفی در دو گروه گزینش شدند: آزمودنی‏‎هایی که صادقانه پاسخ دادند و آزمودنی‏‌هایی با پاسخ‏‌های وانمود. یافته‏‌ها: یافته‌ها با بررسی تفاوت‏ها در میانگین‏‌های طبقه، ترکیب گروه‌های اصلی، نمودارهای آستانه‌ی انتخاب و احتمالات تأیید گزینه‌های سؤال توسط طبقه، در بیشتر ابعاد دو طبقه از نمونه‏‏‌ها را به‌عنوان گروه وانمود و صادقانه شناسایی کرد. نتیجه‏‌گیری: درنهایت می‏توان گفت که طی 10 سال گذشته، تحقیقات شناسایی پاسخ‏‌های وانمود توجه فراوانی در حوزه‌های ارزیابی به خود جلب کرده‌اند؛ امّا به نظر می‌رسد در ارزیابی پاسخ‏های وانمود، جدای از کاربردهای مختصر در مطالعات شبیه‌سازی، کمبودی نسبی در مطالعات تجربی وجود دارد که می‏تواند دقیقاً توضیح دهد چطور باید ناسازگارهای فردی را شناسایی، تشریح و اصلاح کرد. علاوه بر این، علی‌رغم چند گزارش اولیه در این زمینه، الگوهای ناسازگاری فردی به‌ندرت در گزارش‌های رسمی برای بررسی‌های آموزشی در مقیاس‌‏های بزرگ همچون آزمون‏‌های استخدامی کشوری و ارزیابی‏‌های روان‏‌شناختی ارائه می‌شوند. ازاین‌رو، می‌توان از روش‌های بررسی آماری نظیر نظریه سؤال – پاسخ و تحلیل عاملی در شناسایی پاسخ‌های انحرافی و وانمود در آزمون‏‌های استخدامی یا ارزیابی‌های روان‏‌شناختی با اهداف ویژه استفاده نمود.

چکیده هدف: امروزه کسب مهارت‏‌های لازم برای یادگیری خودتنظیم یکی از اهداف برنامه‏‌های آموزشی به شمار می‏‌آید و تبدیل "یاددهی" به "یادگیری" امری ضروری تلقی می‏شود؛ بنابراین محیط‌های آموزشی باید به‌طورجدی بر اهمیت کسب این مهارت‏‌ها تأکید نمایند. پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی کلاس‏ درس ‏معکوس مبتنی بر بار شناختی بر یادگیری خودتنظیم دانشجویان انجام گرفت.
روش: روش ‏پژوهش، نیمه‌‏آزمایشی، از نوع پیش‌‏آزمون-پس‌‏آزمون با گروه آزمایش و کنترل بود. جامعه ‏آماری شامل کلیه دانشجویان ‏دختر کارشناسی رشته ‏آموزش ‏ابتدایی دانشگاه ‏فرهنگیان چابهار در نیمسال اول سال تحصیلی 1403-1402 به تعداد 402 نفر بودند. انتخاب نمونه موردنیاز پژوهش به‌صورت هدفمند از میان دانشجویانی که واحد درسی پژوهش ‏و‏ توسعه ‏حرفه‌‏ای را اخذ کرده ‏بودند انجام شد و با روش قرعه‌کشی در گروه‏‌های آزمایش و کنترل (30 نفر گروه ‏آزمایش و 30 نفر گروه‏ کنترل) جایگزین شدند. برای جمع‌‏آوری داده‏‌ها از پرسشنامه یادگیری ‏خودتنظیم Pintrich and De Groot (1990) استفاده شد. داده‏‌ها با استفاده از روش تحلیل واریانس با اندازه‌‏گیری‌‏های مکرر مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند.
یافته‏‌ها: یافته‏‌ها نشان داد بین میانگین نمرات پس‌آزمون و پیگیری یادگیری خودتنظیم در گروه آزمایش و کنترل تفاوت معنی‏‌داری وجود دارد. بدین معنی که آموزش به شیوه کلاس درس معکوس مبتنی بر بار شناختی تأثیر مثبتی بر یادگیری خودتنظیم دانشجویان داشته ‏است (05/0 p<). با توجه به یافته‌‏‏های این تحقیق می‏‌توان نتیجه گرفت کلاس درس ‏معکوس مبتنی بر بار شناختی می‌‏تواند در افزایش یادگیری خودتنظیم دانشجویان مؤثر باشد.
نتیجه‌‏گیری: درنتیجه به ‏کار بردن این شیوه آموزشی در دانشگاه‏‌ها می‏‌تواند کلاس‏های درس را فراگیرمحور کند و دانشجویان را ترغیب نماید تا در یادگیری خود فعال باشند.