اثربخشی برنامه درسی مبتنی بر قصه‌گویی بر خلاقیت دانش‌آموزان دختر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری‌مدیریت‌آموزشی، گروه علوم تربیتی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی ،زنجان، ایران

2 استادیار ،گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان، ایران

3 دانشیار،گروه مدیریت آموزشی،واحد زنجان،دانشگاه آزاد اسلامی،زنجان،ایران

چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی برنامه‌های درسی با بهره‌‏گیری از قصه‌گویی بر خلاقیت دانش‌آموزان دختر پایة سوم ابتدایی ناحیه‌ی 2 زنجان انجام شده است.
روش: روش پژوهش حاضر به لحاظ هدف از نوع تحقیقات کاربردی و به لحاظ گردآوری اطلاعات از نوع تحقیقات نیمه‏‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل است. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر پایة سوم ابتدایی ناحیه 2 شهر زنجان در سال تحصیلی 1401-1400 بودند که تعداد 60 دانش‌‏آموز با روش نمونه‏‌گیری خوشه‌‏ای چندمرحله‏‌ای به‌عنوان نمونه انتخاب شدند و به‌تصادف، 30 نفر در گروه آزمایش و 30 نفر در گروه کنترل قرار گرفتند. برنامة درسی با بهره‌‏گیری از قصه‌گویی شامل 15 فعالیت بود که در 15 جلسة 60 دقیقه‌‏ای به دانش‌‏آموزان گروه آزمایش ارائه شد و دانش‌آموزان گروه کنترل برنامة درسی متداول را دریافت کردند. خلاقیت دانش‌آموزان با استفاده از (فرم تصویری A) آزمون خلاقیت Torrance (1974) اندازه‌گیری شد و درنهایت داده‌‏ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چند متغیره مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند.
یافته‌‏ها: یافته‌‏ها نشان داد تفاوت معناداری در نمرات پس‌آزمون مهارت خلاقیت و مؤلفه‏‌های آن (سیالی، بسط، ابتکار و انعطاف‌پذیری) در دو گروه آزمایش و کنترل وجود دارد؛ نمرات این متغیر و مؤلفه‌‏های آن در گروه آزمایش بعد از آموزش برنامة درسی با بهره‏‌گیری از قصه‌گویی افزایش یافته است. همچنین در هر یک از متغیرهای خلاقیت کل، ابتکار، بسط، سیالی و انعطاف‏‌پذیری به ترتیب 61%، 32%، 52%، 43% و 48%، تغییرات با توجه به مداخلة برنامة درسی با بهره‏@گیری از قصه‏‌گویی، قابل تبیین است.
نتیجه‏‌گیری: بنابراین می‌توان نتیجه گرفت آموزش برنامة درسی با بهره‏‌گیری از قصه‌گویی با ایجاد قدرت تولید ایده‌‏ها و جواب‏‌های فراوان، ایجاد توانایی لازم برای تغییر جهت فکری، ایجاد توانایی تولید ایده‌‏های متنو و ایجاد توانایی توجه به جزئیات وابسته به یک ایده، مهارت خلاقیت را در دانش‌آموزان ابتدایی افزایش دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


‌پشت‌دار، علی‌محمد. (1398). قصه‌گویی و نمایش خلاق، تهران: دانشگاه پیام نور، چ نهم.
پلووسکی، آن. (1364). دنیای قصه‌گویی، ترجمه محمدابراهیم اقلیدی، تهران، چ دوم. 
پور امیررزداری، فاطمه، بدری گرگری، رحیم و واحدی، شهرام. (1401). اثربخشی قصه‌خوانی دیالکتیک بر بهبود خلاقیت دانش‌آموزان ابتدایی، تفکر و کودک، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 13 (2(28)): 58-33.  Doi: 10.30465/FABAK.2023.7707
پورسیدیان، سیده منیژه، راحلی مقدم، ندا، جعفرنژادجعفرلو، فاطمه و بشارتی، فرانک. (1402). بررسی تأثیر قصه‌گویی بر پرورش تفکر خلاق و نوآورانه در دانش‌آموزان ابتدایی، چهارمین کنفرانس بین‌المللی علوم تربیتی، روانشناسی، مشاوره، آموزش‌وپرورش، https://civilica.com/doc/1967389
 جوزان، سیده سمیرا و داودی، گلنار و احمدی مقدم، فاطمه و تاج دینی، فرخنده. (1402). بررسی مقایسه اثربخشی برنامه قصه‌گویی و برنامه بازی‌های خلاق بر افزایش خلاقیت کودکان، سومین همایش بین‌المللی روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی، همدان، https://civilica.com/doc/1968513 
جهانیان، رمضان. (1395). عوامل مؤثر در پرورش و توسعه خلاقیت دانش‌آموزان مدارس ابتدایی استان البرز. فصلنامه علمی پژوهشی ابتکار در علوم انسانی، 6 (2)، 202-175.
چنبرز، دیویی. (۱۳93). قصه‌گویی و نمایش خلاق، ترجمه ثریا قزل ایایق، چاپ پانزدهم. تهران: انتشارات مرکز نشر دانشگاهی.
حجازی، بنفشه. (1397). ادبیات کودکان و نوجوانان، چ سیزدهم.تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
دیویی، چمبرز. (۱۳93). قصه‌گویی و نمایش خلاق، ترجمه ثریا قزل ایایق، چاپ پانزدهم. تهران: انتشارات مرکز نشر دانشگاهی.
رادبخش، ناهید، محمدی فر، محمدعلی، و کیان ارثی، فرحناز. (1392). اثربخشی بازی و قصه‌گویی بر افزایش خلاقیت کودکان. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، 2(4)، 177-195. SID. https://sid.ir/paper/223435/fa
رحمان‌دوست، مصطفی. (1381). قصه‌گویی: اهمیت و راه رسم آن، چ چهارم. تهران: رشد.
علوی لنگرودی، سید کاظم، و رجایی، افسانه. (1395). تأثیر برنامه درسی قصه‌گویی و نمایش خلاق بر خلاقیت و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دختر پایه پنجم ابتدایی در دروس انشاء و هنر. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی (دانش و پژوهش در علوم تربیتی-برنامه‌ریزی درسی)، 13(24 (51))، 118-129. SID. https://sid.ir/paper/497600/fa
فتحی واجارگاه، کوروش. (1396). اصول و مفاهیم برنامه‌ریزی درسی، چ اول. تهران: انتشارات علم استادان.
قادری، سیامند، محمودی، فیروز، ادیب، یوسف، ایمان‌زاده، علی. (1402). بازنمایی فرایند شکل‌گیری مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان دوره ابتدایی با محوریت برنامه درسی پنهان. پژوهش در نظام‌های آموزشی، (62)17، 19-33. doi: 10.22034/jiera.2023.415302.3044
ناظمی، یحیی. (1385). ادبیات کودکان، چ اول. تهران: چاپار.
نظری، زهره و محتشم، معصومه و شریف فر، معصومه و بهالدینی، فاطمه. (1400). اهمیت پرورش خلاقیت در آموزش‌وپرورش، نهمین همایش ملی علمی پژوهشی روانشناسی و علوم تربیتی، شیروان، https://civilica.com/doc/1621767
همتی، امیر، معصوم زاده، سجاد، عابدینی، نرگس، و صمدزاده، منوچهر. (1394). بررسی تطبیقی تأثیر برنامه‌های آموزش هنری بر رشد و خلاقیت دانش‌آموزان. همایش ملی آموزش ابتدایی. SID. https://sid.ir/paper/858185/fa
یاسمی، صدیقه؛ حسینی خواه، علی و کیان، مرجان. (1401). تأملی بر ویژگی‌های برنامه درسی مبتنی بر خلاقیت در دوره ابتدایی، دو فصلنامه علمی تخصصی پژوهش در آموزش ابتدایی، 4 (7): 19-1.
یوسفی، عاطفه. (1394). کودکان ازنظر جان دیویی، نشریه فلسفه و کودک، 3(1(9)): 90-83.
یونسی، امیر، عباسی، عفت، حسینی خواه، علی، خنیفر، حسین. (1401). شناسایی شایستگی‌ها و راهبردهای بالندگی اعضای هیئت‌علمی دانشگاه فرهنگیان در ارتباط با برنامه درسی: یک مطالعه کیفی. پژوهش در نظام‌های آموزشی. (56)16، 22-23.  20.1001.1.23831324.1401.16.56.2.9
 
References
Alavi L, S. K, & Rajaei, A. (2015). The effect of the curriculum of storytelling and creative presentation on the creativity and academic performance of fifth grade female students in composition and art. Research in curriculum planning (knowledge and research in educational sciences-curriculum planning), 13(24 (51)), 118-129. [In Persian]. SID. https://sid.ir/paper/497600/fa
Borg, W. R., & Gall, J. P. (2017). Educational research. White Plains, NY: Longman.
Bulut Ates, C & Aktamis, H (2024). Investigating the effects of creative educational modules blended with Cognitive Research Trust (CoRT) techniques and Problem Based Learning (PBL) on students' scientific creativity skills and perceptions in science education, Thinking Skills and Creativity, 51.
Capron Puozzo I, Audrin C. (2021). Improving self-efficacy and creative self-efficacy to foster creativity and learning in schools. Think Skills Creativity, 42:100966. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2021.100966.
Castillo-Vergara M, Galleguillos N, Cuello L, Alvarez-Marin A, Acuña-Opazo C. (2018).  Does Socioeconomic Status Influence Student Creativity?Thinking Skills and Creativity, 29. https://doi.org/10.1016/ j.tsc.2018.07.005.
Dewey, C. (2013). Storytelling and Creative Drama, translated by Soraya Qazal Ayayeg, Tehran: University Publishing Center Publications, 15th edition. [In Persian] doi: 10.22034/jiera.2023.415302.3044
ERDOĞAN, E (2021).The Impact of Digital Storytelling on the Academic Achievement and DemocraticAttitude of Primary School Students, Educational Policy Analysis and Strategic Research,16 (1). 
Fathi Vajargah, Korosh. (2016). The principles and concepts of curriculum planning, Alam Ostadan Publications, first chapter. [In Persian]
Hemmati, A, Masoomzadeh, S, Abedini, N, and Samadzadeh, M. (2014). A comparative study of the impact of art education programs on the growth and creativity of students. National conference of primary education. [In Persian]. SID. https://sid.ir/paper/858185/fa
Hijazi, B. (2017). Literature for children and teenagers, Tehran, Roshangan and Women's Studies, Ch 13. [In Persian]
Jianzhen, Z; Yukun, Y; Jiahao, G; Xiaoyu, L & Zhenni, A. (2023). Stimulating creativity in the classroom: examining the impact of sense of place on students’ creativity and the mediating effect of classmate relationships, BMC Psychology . 11,: 432 .
Jozan, S and Davoudi, G and Ahmadi M, Fatemeh and T.Dini, F. (2023). Comparing the effectiveness of storytelling program and creative games program on increasing children's creativity, 6th International Conference of Psychology, Educational Sciences and Social Studies, Hamedan .[In Persian]. https://civilica.com/doc/1968513
Nazari, Z and Mohtsham, M and Sharif Far, M and Bahaldini, F. (2019). The importance of fostering creativity in education, 9th National Scientific Research Conference of Psychology and Educational Sciences, Shirvan,. [In Persian]. https://civilica.com/doc/1621767
Nazimi, Y. (2006). Children's literature, Tehran, Chapar, first chapter. [In Persian]
Paris, C., & Seefeldt, A. (2012). Nancy, F, Jennifer J. Mueller and Debora Basler, W (Eds). Curriculum in Early Childhood Education: Re-examined, Rediscovered, Renewed: New York: Routledge.
Pelovski, A (1985). The world of storytelling, translated by Mohammad Ebrahim Euklidi, Tehran, 2nd century. [In Persian]
Pour Amirrazdari, F., Badri Gregari, R., & Vahedi, Sh. (2022). The effectiveness of dialectic storytelling on improving the creativity of elementary school students, thinking and children, Research Institute of Humanities and Cultural Studies, 13 (2(28)), 58-33 . [In Persian]
Primi, T., & Castro L. (2013). Relationship between creativity and temperamental traits in a sample of elementary school students. Psico-USF, 18, 249–61. https://doi.org/10.1590/S1413-82712013000200009.
Pushdar, A. (2018). Storytelling and creative performance, Tehran, Payam Noor University, Che 9th. [In Persian]
Qadri, S., Mahmoudi, F., Adib, Y., & Imanzadeh, A. (2023). Representation of the process of formation of social skills of primary school students based on the hidden curriculum. Research in educational systems. (62) 17, 19-33.
Radbakhsh, N; Mohammadi Far, M. A and Kian Erthi, F. (2012) The effectiveness of games and storytelling on increasing children's creativity, Journal of Innovation and Creativity in Human Sciences, 2(4): 177-195. [In Persian]
Rahmandoost, M. (2002). Storytelling: its importance and the way to draw it, Tehran, Rushd, 4th Ch. [In Persian]
Rubenstein, L. D., Callan, G. L., Speirs Neumeister, K, Ridgley LM, Hernández Finch M. (2020). How problem identification strategies influence creativity outcomes. Contemp Educ Psychol;60:101840. .
Smeda, N., Dakich, E., & Sharda, N. (2014). The effectiveness of digital storytelling in the classrooms: a comprehensive study, Smart Learning Environments,1(6).
Smogorzewska, J. (2014).Thinking Skills and Creativity Developing children's language creativity through telling stories – An experimental study, Thinking Skills and Creativity, 13:20-31
The world, Ramadan. (2015). Effective factors in fostering and developing the creativity of elementary school students in Alborz province, Ebtekar scientific research journal in human sciences, 6 (2): 175-20. [In Persian]
Uzunöz, F. S., & Demirhan, G. (2020). The effect of creative drama on critical thinking in preservice physical education teachers. Thinking Skills and Creativity, 24, 164-174.
Yasmi, S; Hosseinikhah, A and Kian, M. (2022). A reflection on the characteristics of the curriculum based on creativity in the elementary school, biannual specialized scientific journal of research in elementary education, 4 (7): 1-19. [In Persian]
Younesi, A, Abbasi, E, Hosseinikhah, A, Khanifar, H. (2022). Identifying competencies and growth strategies of faculty members of Farhangian University in relation to the curriculum: a qualitative study. Research in educational systems. (56), 16, 22-23.
Yousefi, A. (2014). Children according to John Dewey, Philosophy and Children Magazine, 3(1(9)): 83-90. [In Persian]