پژوهش در نظام‌های آموزشی
مجله علمی

تدوین بستۀ آموزشی سازگاری تحصیلی و بررسی اثربخشی آن بر درگیری‌عاطفی-‌رفتاری و پذیرش‌خود دانشجویان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

طاهره حصیب حسین آبادی 1
محمدعلی نادی 2
ایلناز سجادیان 3

1 گروه روانشناسی تربیتی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران .

2 گروه علوم تربیتی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

3 گروه روانشناسی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

https://doi.org/10.22034/jiera.2026.579033.3477
چکیده
هدف: هدف پژوهش تدوین بستۀ آموزشی سازگاری‌تحصیلی و بررسی اثربخشی آن بر درگیری‌عاطفی-‌رفتاری و پذیرش‌خود در دانشجویان بود.
روش: روش پژوهش نیمه آزمایشی از نوع پیش‏آزمون- پس‏آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری بود. جامعۀ آماری شامل کلیۀ دانشجویان سال دوم و سوم دانشگاه یزد در سال تحصیلی 1404-1403 بود که 30 دانشجو به شیوه نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (15نفر) و کنترل(15 نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش مداخلۀ بستۀ آموزشی سازگاری‌تحصیلی حصیب حسین آبادی و دیگران (1403) را‌ در‌10جلسه 90 دقیقه‌ای‌دریافت کردند.‌ ابزارهای‌ مورد استفاده‌ شامل ‌پرسشنامه ‌درگیری‌رفتاری-‌عاطفی‌تحصیلی ‌(Wellborn, 1991) ‌و ‌پرسشنامۀ‌پذیرش بی‌قیدو شرط (Chamberlain & Haaga, 2001) بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس اندازه‌های تکراری، توسط نرم‌افزار spss26 صورت گرفت.
یافته‏ ها: نتایج ارزیابی محتوا نشان داد که همۀ جلسات از نظر متخصصان ضروری (92/0=CVR) و محتوای آنها با اهداف جلسات کاملاً مرتبط (83/0=CVI) ارزیابی شد. همچنین نتایج اندازه‏های تکراری نشان داد میانگین نمره‏های درگیری و عدم درگیری عاطفی و رفتاری و پذیرش خود در مرحلۀ پیش‏آزمون، پس‏آزمون و پیگیری تفاوت معناداری وجود دارد (001/0>p). به عبارتی بستۀ آموزشی سازگاری تحصیلی دانشجویان بر درگیری و عدم درگیری در پذیرش خود مؤثر بود و اثرات مداخله در مرحلۀ پیگیری باقی ماند.
نتیجه ‏گیری: براساس شواهد موجود با آموزش سازگاری تحصیلی توسط مشاوران و اساتید دانشگاه در دانشجویان می‌توان پذیرش خود و درگیری عاطفی – رفتاری را در آنان بهبود بخشید و دانشجوبان به کمک تکنیک‌های سازگاری تحصیلی می‌توانند خود را با در فرایند تحصیل سازگارتر کنند و عملکرد تحصیلی خود را بهبود بخشند. همچنین از آن به عنوان یک مداخله در درمان مشکلات رفتاری و تحصیلی دانشجویاان می‏توان استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها

پذیرش خود
درگیری عاطفی - رفتاری
سازگاری تحصیلی
موضوعات
آهنی پور ابرغان، ک.، ضرغام حاجبی، م.، و فتحی اقدم، ق. (1404). تبیین مدل تعالی پس از ضربه روانی بر اساس شکوفایی با میانجی‌گری پذیرش خود. علوم روانشناختی، ۲۴(۱۵۳)، ۱۳۵-۱۱۹.  http://psychologicalscience.ir/article-1-2819-fa.html
ابوالقاسمی، م.، نصرتی، ک.، و درستکار، م. (1403). بررسی تأثیر شادکامی براساس سیره پیامبر(ص) و ائمه(4) بر درگیری تحصیلی و مشکلات بین فردی دانش آموزان پسر متوسطه شهر نجف آباد. پژوهش های آموزش و یادگیری، 20(2)، 76-91. https://doi.org/10.22070/TLR.2024.17722.1426
باغبانی، م.، و فرید، ا. (زیر چاپ). رابطه درگیری تحصیلی: یک پژوهش فراتحلیلی. نوآوری های آموزشی. e219693. https://doi.org/10.22034/jei.2025.499872.3132
بهلکه غراوی، ن. (1405، 29 اردیبهشت). پیش بینی سازگاری تحصیلی دانش آموزان براساس پذیرش اجتماعی و ادراک شایستگی. بیست و هشتمین همایش ملی علمی پژوهشی روانشناسی و علوم تربیتی. خراسان شمالی- شیروان. https://civilica.com/doc/2601446
بحری، ل.، و یوسفی، ف. (1393). بررسی ویژگی‌های روان سنجی پرسشنامه درگیری‌رفتاری و عاطفی تحصیلی در دانش‌آموزان دوره راهنمایی. مطالعات آموزش و یادگیری، 6(1)، 21-45.  https://doi.org/10.22099/jsli.2014.2692
حاجی تبار فیروزجایی، م.، شیخ الاسلامی، ع.، طالبی، م.، و برقی، ع. (1398). تأثیر معنای زندگی بر سازگاری مدرسه‏ دانش‏آموزان با میانجیگری مقابله مسئله‏ مدار و پذیرش خود. مطالعات روانشناسی تربیتی، 16(34)، 59-76. https://doi.org/10.22111/jeps.2019.4944
حاجی شمسایی، م.، کارشکی، ح.، و یزدی، ا. (1392). نقش خودتنظیمی در سازگاری تحصیلی دانش آموزان دختر و پسر. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 7(21)، 1-17. https://www.jiera.ir/article_52121.html
حاجی‌علی‌اکبری، ن. (1395، 24-25 شهریور). مقا یسه پذیرش بی‌قید و شرط خود، احساس تنهایی و منبع کنترل در زنان هم وابسته و غیر هم وابسته. نخستین همایش جامع ب-ین المللی روانشناسی، علوم تربیتی و علوم اجتماعی،تهران.  https://civilica.com/doc/634369
حافظی، ح. (1400). طراحی و تدوین مدلی ساختاری برای مدیریت درگیری آموزشی دانشجویان(کاربرد تحلیل مسیر).  توسعه آموزش جندی شاپور اهواز، 12(4)،  987-1000. https://edj.ajums.ac.ir/article_147016_0cb348c7cf489d1dc3c7f1fccaa55f05.pdf
حسن زاده، ر.، مهدی نژاد گرچی، گ.، و برمکی، ا. (1393، 19 آبان). رابطه مثبت اندیشی، خودپذیری و سازگاری در دانش‏آموزان دوره متوسطه. اولین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی مطالعات اجتماعی و فرهنگی. تهران. https://civilica.com/doc/320399
حصیب‌حسین‌آبادی، ط.، نادی، م.، سجادیان، ا. (1403). رابطه ساختاری خودارزشمندی وخودانتقادی با سازگاری‌تحصیلی دانشجویان: نقش میانجی‌گری خودکارآمدی تحصیلی. پژوهش در  نظام‌های آموزشی، 18(67)، 5-24. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.504367.3291
حکیم‌زاده، ر.، قاسمی، م.، و مقدم زاده، ع. (1395). بررسی نقش واسطه‌گری درگیری‌تحصیلی در ارتباط با سبک های مشارکت در یادگیری وعملکرد تحصیلی دانشجویان. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 10(3)، 109-132. https://www.jiera.ir/article_48284.html
شریف موسوی، ف. (1394، 28 بهمن). تاب‌آوری تحصیلی و درگیری‌تحصیلی در هنرستان‌های شهر قم.  اولین همایش ملی پژوهش‌های نوین در حوزه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی ایران. تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی سروش حکمت مرتضوی. تهران. https://manuscript.isc.ac/Inventory/36/269801.htm
صدوقی، م. (1397). رابطه خودکارامدی و تاب‌آوری تحصیلی با سازگاری و عملکردتحصیلی دانشجویان علوم پزشکی. راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 11(2)، 7-14.  http://edcbmj.ir/article-1-1281-fa.html
صمدیه، ه.، و نصری، م. (1400). تبیین سازگاری دانشجویان با دانشگاه بر مبنای ادراکات والدینی : سازو کار میانجی گرانه انعطاف پذیری شناختی. رویش روان شناسی، 10(7)،35-46 .  https://frooyesh.ir/article-fa.html1-2701
فتاحی، ا.، جدیدی، ه.، احمدیان، ح.، و مرادی، ا. (1400). اثربخشی بستۀ آموزشی تاب‌آوری تحصیلی، دلبستگی به مدرسه، خودپنداره تحصیلی و درگیری تحصیلی بر سازگاری تحصیلی. مطالعات روانشناسی تربیتی، 18(43)، 63-84. https://doi.org/10.22111/jeps.2021.6485
 
Abolghasemi, M., Nosrati, K., & Dourostkar, M. (2024). Investigating the effect of happiness based on the life of the prophet and imams on the academic conflict and interpersonal problems of students. Teaching and Learning Research, 20(2), 76-91. https://doi.org/10.22070/tlr.2024.17722.1426 . (in Presian)
Ahani Pour Abarghan, K., Zargham Hajebi, M., & Fathi Aghdam, G. (2025). Explaining the model of post-traumatic growth based on flourishing with the mediation of self-acceptance. Journal of Psychological Science. 24(153), 119-135. http://psychologicalscience.ir/article-1-2819-fa.html (in Presian)
Al –Mseidin, K., Omar –Fauzee, M. S., & Kaur, A. (2017). The relationship between social and academic adjustment among secondary female student in Jordan. European Journal of Education Studies, 3(2), 333 -46. https://oapub.org/edu/index.php/ejes/article/view/495/1347
Aldosari, M. S., & Alsager, H. N. (2026). Emotional intelligence and cognitive flexibility as predictors of academic success and adaptation outcomes among international students in Saudi universities. Journal of  Intelligence,14(5), 1-21. https://doi.org/10.3390/jintelligence14050088
Arnett, J. J. (2006). The psychology of emerging adulthood: What is known, and what remains to be known? In J. J. Arnett, & J. L. Tanner (Eds.), Emerging adults in America: Coming of age in the 21st century (pp. 303 –330). Washington, DC: American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/11381-013
Attoe, D. E., & Climie, E. A. (2023). Miss diagnosis: A systematic review of ADHD in adult women. Journal of attention disorders, 27(7), 645–657. https://doi.org/10.1177/10870547231161533
Attride -Stirling, J. (2001). Thematic networks: An analytic tool for qualitative research. Qualitative research, 1 (3), 385 -405. https://doi.org/10.1177/146879410100100307
Bachem, R., & Casey, P. (2018). Adjustment disorder: A diagnosis whose time has come. Journal of Affective Disorders, 227, 243-253. https://doi.org/10.1016/j.jad.2017.10.034
Baghbani, M., & Farid, A . (in press). The relationship between academic engagement and academic achievement: A Meta-Analytical study. (e219693). Journal of Educational Innovations, e219693 https://doi.org/10.22034/jei.2025.499872.3132.  (in Presian)
Bahleke Gharavi, N. (2026, May 19). Predicting students' academic adjustment based on social acceptance and perceived competence. Twenty-eighth National Scientific Research Conference on Psychology and Educational Sciences. North Khorasan-Shirvan. https://civilica.com/doc/2601446. (in Presian)
Bahri, L., & Yousefi, F. (2014). Investigating the psychometric properties of the behavioral and emotional academic engagement questionnaire in middle school students. Education and Learning Studies, 6(1), 21-45. https://doi.org/10.22099/jsli.2014.2692. (in Presian)
Baker, R. W., & Siryk, B. (1984). Measuring adjustment to college. Journal of counseling psychology, 13(2), 179-189. https://doi.org/10.1037/0022-0167.31.2.179
Bandura, A. (2021). Psychological modeling: Conflicting theories. Milton Park: Routledge.
Chamberlain, J. M., & Haaga, D. A. (2001). Unconditional self-acceptance and psychological health. Journal of RationalEmotive and Cognitive-Behavior Therapy, 19, 163-176. https://link.springer.com/article/10.1023/A:1011189416600
Daulat, N., & Wadhwa, H. (2023). Examining Indian American women’s relationship to work engagement through selfidentity acceptance and positive mental health. Asian American Journal of Psychology, 14(2), 133-144. https://doi.org/10.1037/aap0000279
Denzin, N., & Lincoln, Y. (2000). Handbook of Qualitative Research. London: Sage Publication Inc.
Fattahi, O., Jadidi, H., Ahmadiyan, H., & Moradi, O. (2021). The effectiveness of the training package of educational resilience, school attachment, academic self-concept and academic engagement on academic adjustment. Journal of Educational Psychology Studies, 18(43), 84-63. https://doi.org/10.22111/jeps.2021.6485  (in Presian)
Furrer, C., & Skinner, E. (2003). Sense of relatedness as a factor in children's academic engagement and performance. Journal of Educational Psychology, 95(1), 148-162.  https://doi.org/10.1037/0022-0663.95.1.148
Grundmeyer, T. A. (2012). A qualitative study of the perceptions of first year college students regarding technology and college readiness. [Doctoral dissertation, Lowa State University]. https://dr.lib.iastate.edu/server/api/core/bitstreams/11748306-dd2d-43e3-bd00-7946179bf6a7/content
Hafezi, H. (1400). Design and development of a structural model for managing students' educational engagement (application of path analysis). Jundishapur Education Development Ahvaz, 12(4), 987-1000. https://edj.ajums.ac.ir/article_147016_0cb348c7cf489d1dc3c7f1fccaa55f05.pdf. (in Presian)
Haji Ali Akbari, N. (2016, September 14-15). Comparison of unconditional self-acceptance, loneliness, and locus of control in codependent and non-codependent women. First International Comprehensive Conference on Psychology, Educational Sciences, and Social Sciences, Tehran. https://civilica.com/doc/634369. (in Presian)
Haji Shamsai, M., Karsheki, H., & Yazdi, A. (2013). The role of self-regulation in the academic adjustment of male and female students. Research in Educational Systems, 7(21), 1-17. https://www.jiera.ir/article_52121.html.  (in Presian)
Hajitabar Firouzjaee, M., Sheykholreslami, A., Talebi, M., & Barq, I. (2019). Impact of the meaning in life on students' School Adjustment by mediating problem-focused coping and self-acceptance. Journal of Educational Psychology Studies, 16(34), 59-76. https://doi.org/10.22111/jeps.2019.4944.  (in Presian)
Hakimzadeh, R., Ghasemi, M., & Moghadamzadeh, A. (2016). Investigating the mediating role of academic engagement in relation to participation styles in students' learning and academic performance. Research in Educational Systems, 10(3), 109-132. . https://www.jiera.ir/article_48284.html (in Presian)
Hasib Hoseinabadi,T., Nadi, M., & Sajjadian, I. (2024). The structural relationship between self-worth and self-criticism with students' academic adjustment: The mediating role of academic self-efficacy. Journal of Research in Educational Systems, 18(67), 5-24. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.504367.3291 (in Presian)
Hassanzadeh, R., Mehdinejad-Garchi, G., & Barmaki, A. (2014, November 10). The relationship between positive thinking, self-acceptance and adaptability in high school students. The First National Conference on Sustainable Development in Educational Sciences and Psychology of Social and Cultural Studies. Tehran. https://civilica.com/doc/320399 (in Presian)
Kronborg, L., & Cornejo-Araya, C. A. (2018). Gifted educational provisions for gifted and highly able students in Victorian schools, Australia. Universitas Psychologica, 5, 17(5), 1-4. https://www.redalyc.org/journal/647/64757336003/html/
Lavrijsen, J., Soenens, B., & Verschueren, K. (2018, September 12). Perfectionism, school burnout and engagement: A comparison of gifted and non-gifted students. In16th conference of the European Association for Research on Adolescence (EARA), Ghent, Belgium. https://lirias.kuleuven.be/2327413?limo=0
Olimat, A., Saaida, M., & Alzyadat, E. (2013). Reasons for the low level of academic achievement in English language curriculum. For secondary school students in public schools in Salt rod from the point of view of teachers and proposed solutions to improve the achievement level. Scientific Journal of the Faculty of Education - Assiut University, 29 (2), 433 -468. https://www.refaad.com/Files/CCSE/CCSE-1-2-1.pdf
Reeve, J., & Tseng, C. (2011). Agency as a forth aspect of student engagement during activities. Contemporary Educational Psychology, 36, 257-267. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2011.05.002
Rivas –Drake, D. (2011). Public ethnic regard and academic adjustment among Latino adolescents. Journal of Research on Adolescence, 21 (3), 537 -544. https://doi.org/10.1111/j.1532-7795.2010.00700.x
Sadoughi M. (2018). The Relationship between Academic Self-Efficacy, Academic Resilience, Academic Adjustment, and Academic Performance among Medical Students. Education Strategies in Medical Sciences (ESMS), 11(2), 7-14. http://edcbmj.ir/article-1-1281-fa.html (in Presian)
Samadieh, H., & Nasri, M. (2021). The explanation of students’ adjustment to university based on perceptions of parents: mediating mechanism of cognitive flexibility. Rooyesh, 10(7), 35-46.
http://frooyesh.ir/article-1-2701-fa.html (in Presian)
Sanghvi, D. E., Zainal, N. H., & Newman, M. G. (2023). Trait self-acceptance mediates parental childhood abuse predicting depression and anxiety symptoms in adulthood. Journal of Anxiety Disorders, 94, 102673. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2023.102673
Schmidt, C. K., & Welsh, A. C. (2011). College adjustment and subjective well-being when coping with a family member's illness. Journal of Counseling and Development, 88(4), 397-406. https://doi.org/10.1002/j.1556-6678.2010.tb00039.xDigital Object Identifier
Sharif Mousavi, F. (2015, February 18). Academic resilience and academic engagement in art schools in Qom. The First National Conference on Modern Research in the Humanities and Social Studies of Iran. Tehran, Soroush Hekmat Mortazavi Center for Islamic Studies and Research. Tehran. https://manuscript.isc.ac/Inventory/36/269801.htm (in Presian)
 Shen, L., & Luo, A. (2025). The academic adaptation of southeast Asian international students in Chinese universities. Frontiers in Psychology, 16, 1639640. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1639640
Skinner, E. A., Kindermann, T. A., & Furrer, C. J. (2009). A motivational perspective on engagement and disaffection conceptualization and assessment of children’s behavioral and emotional participation in academic activities in the classroom. Educational and Psychological Measurement, 69(3), 493-52. https://doi.org/10.1177/0013164408323233
Tran, N. B., Tran, L.C., Nguyen, Q.T.T., Vu, D. H. L., Nguyen, D. P., Mai, L. N., Nguyen, T. A. H., Nguyen, T. T. T., Phun, L. D., Le, M. H., & Nguyen, Ph. M.  (2026).  University adaptation among first-year medical students: development and psychometric validation of the medical student adaptation questionnaire in Vietnam. BMC Medical Education, 26(1), e243, 1-17. https://doi.org/10.1186/s12909-026-08592-2
Wellborn, J. G. (1991). Engaged vs. disaffected action: Conceptualization and measurement of motivation in the academic domain. University of Rochester, Department of Psychology. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:221978751
Zipagan, F. B., & Galvez Tan, L. J. T. (2023). From self-compassion to life satisfaction: Examining the mediating effects of self-acceptance and meaning in life. Mindfulness, 14(9), 2145-2154 . https://doi.org/10.1007/s12671-023-02183-8
 
پژوهش در نظام‌های آموزشی
دوره 20، شماره 73
تابستان 1405
صفحه 17-31

صفحه اصلی

اعضای هیات تحریریه

ارسال مقاله

تماس با ما