هدف:هدف پژوهش طراحی و اعتبارسنجی الگویی مفهومی برای کاهش بیسوادی درون خانواده با استفاده از ظرفیت دانشآموزان از نگاه متخصصان بود. روش: مطالعه با رویکرد کیفی و بر اساس نظریه دادهبنیاد Straussو Corbinدر چهارچوب فلسفۀ تفسیری-برساختگرایانه صورت گرفت. مشارکتکنندگان شامل ۲۰ متخصص آموزشی (معلمان، استادان دانشگاه، کارشناسان نهضت سوادآموزی) در استان کردستان بودند که با نمونهگیری هدفمند و گلولهبرفی انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته تا رسیدن به اشباع نظری گردآوری شدند. تحلیل دادهها طی مراحل سهگانه کُدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد. اعتبار یافتهها با معیارهای چهارگانه Lincolnو Gubaو پایایی آن با توافق کُدگذاران و ضریب کاپای کوهن (میانگین 82/0) تأیید شد. روایی محتوایی نیز با محاسبه CVR و CVI (بالاتر از حد بحرانی 59/0) احراز گردید. یافتهها: یافتهها منجر به شکلگیری الگویی مفهومی با پنج بُعد اصلی (شرایط علّی، زمینهای، مداخلهگر، راهبردها و پیامدها) شد. مقوله هسته «تقویت ظرفیتهای یادگیری درونخانوادگی» شناسایی شد. نتیجه گیری:الگوی ارائهشده، چهارچوبی عملی، بومی و مبتنی بر تجربه متخصصان برای مداخله در بیسوادی خانوادهها ارائه میدهد؛ بنابراین استفاده از این الگو بهعنوان مکملی کمهزینه و اثربخش در کنار برنامههای رسمی سوادآموزی، توصیه میگردد.
بابایی، م.، عزیزیان، ک.، و زارع، ا. (۱۴۰۲). تحلیل چالشهای آموزش در نهضت سوادآموزی از منظر معلمان. پژوهشهای آموزش و یادگیری، ۱۸(۲)، 35-50. https://tlr.shahed.ac.ir/article_4005.html
حسنی، ر. (۱۳۹۹). تحلیلی بر آموزش بزرگسالان: تعیین نرخ پایداری سواد. فصلنامه پژوهشهای یاددهی و یادگیری، ۱۶(۶۵)، 93-108. https://sanad.iau.ir/fa/Article/939934
عسکری، ف.، و حکیمزاده، ر. (۱۴۰۰). مطالعه تطبیقی برنامههای درسی مرتبط باسواد خواندن و نوشتن. نشریه پژوهش در نظامهای آموزشی، ۱۵(۵۳)، 150- 162. https://www.jiera.ir/article_144520.html
مرعشی، س. م.، و سالمی، م. (۱۴۰۱). ارزشیابی طرح حلقههای کتابخوانی سوادآموزان نهضت سوادآموزی استان خوزستان بر اساس الگوی سیپ. پژوهش در نظامهای آموزشی، ۱۲(۱)، 186-204. https://civilica.com/doc/1480379
مرکز آمار ایران (۱۴۰۰). نتایج سرشماری نفوس و مسکن ۱۴۰۰. تهران: مرکز آمار ایران. https://www.amar.org.ir
Askari, F., & Hakimzadeh, R. (2021). A comparative study of curricula related to reading and writing literacy. Journal of Research in Educational Systems, 15(53), 150-162. https://www.jiera.ir/article_144520.html (in Persian)
Babaei, M, Azizian, K, & Zare, A. (2023). Analysis of educational challenges in the literacy movement from teachers' perspective. Educational and Learning Research, 18(2), 35-50. https://tlr.shahed.ac.ir/article_4005.html (in Persian)
Clymer, C, Lee, J, McLean, E. L, & Prins, E. (2024). Parents' learning in family literacy: A mixed-methods evaluation. Zeitschrift für Weiterbildungsforschung, 47(2), 297-319. https://doi.org/10.1007/s40955-024-00278-4
Dahl-Leonard, K., Hall, C., Cho, E., Capin, P., Roberts, G. J., Kehoe, K. F., Haring, C., Peacott, D., & Demchak, A. (2025). Examining the effects of family-implemented literacy interventions for school-aged children: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 37(1), 10, 1-34. https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s10648-025-09985-3.pdf
Edwards, P. A, Smith, P, & McNair, J. C. (2023). Toward culturally relevant literacies with children and families of color. In R. J. Tierney, F. Rizvi, & K. Ercikan (Eds.), International Encyclopedia of Education (4th ed, pp. 180-197). Elsevier. https://doi.org/10.1016/b978-0-12-818630-5.07033-0
García-Carrión, R, Villardón-Gallego, L, Martínez-de-la-Hidalga, Z., & Marauri, J. (2023). Family involvement in education and academic achievement: A systematic review. Review of Educational Research, 93(4), 521-558. https://doi.org/10.3102/00346543221144675
Hassani, R. (2020). An analysis of adult education: Determining the literacy retention rate. Educational Researches, 16(65), 93-108. https://sanad.iau.ir/fa/Article/939934 (in Persian)
Katiyar, S. P. (2022). Adult illiteracy: A global social problem. In R. Baikady et al. (Eds.), The Palgrave Handbook of Global Social Problems. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-030-68127-2_160-1
Lavert, G. B., & Bellanca, J. A. (2025). Who says I can't? A four-year plan to erase the reading gap and achieve proficiency by fourth grade. Solution Tree Press. https://www.solutiontree.com/who-says-i-can-t.html
Maraashi, S. M, & Salemi, M. (2022). Evaluation of the book reading circles plan for literacy learners of the Literacy Movement Organization in Khuzestan province based on the CIPP model. Journal of Research in Educational Systems, 12(1), 186-204. https://civilica.com/doc/1480379 (in Persian)
Martinez, M. (2022). Dimensions of illiteracy: A quantitative and comparative approach from Italy, circa 1815 (No. 2022/28). LEM Working Paper Series. 2022/28, Laboratory of Economics and Management (LEM), Sant'Anna School of Advanced Studies, Pisa, Italy. https://www.lem.sssup.it/WPLem/files/2022-28.pdf
Prins, E., & Zholdoshalieva, R. (2025). Family and intergenerational literacy and learning: International perspectives. International Review of Education, 72, 553–556 (2026). https://doi.org/10.1007/s11159-025-10199-6
Schmeiduch, L., & Thevenot, E. (2025). Lifelong learning in sustainability-led initiatives: Exploring their learning potential along the reworked four pillars of education. International Review of Education, 72, 61–80. https://doi.org/10.1007/s11159-024-10122-5
Statistical Centre of Iran. (2021). Results of the Population and Housing Census 2021. Tehran: Statistical Centre of Iran. (in Persian)
Vágvölgyi, R., Bergström, K., Bulajić, A., Klatte, M., Fernandes, T., Grosche, M., Huettig, F., Rüsseler, J., & Lachmann, T. (2021). Functional illiteracy and developmental dyslexia: Looking for common roots. A systematic review. Journal of Cultural Cognitive Science, 5(2), 159–179. https://doi.org/10.1007/s41809-021-00074-9
مرادی, عبداله, باتمانی, فردین, و حسنی, رفیق. (1405). تدوین الگو و اعتبارسنجی کاهش و رفع بیسوادی افراد خانواده، مبتنی بر ظرفیت دانشآموزی از نگاه متخصصان. پژوهش در نظامهای آموزشی, 20(73), 51-68. https://doi.org/10.22034/jiera.2026.578342.3472
MLA
مرادی, عبداله, باتمانی, فردین, و حسنی, رفیق. "تدوین الگو و اعتبارسنجی کاهش و رفع بیسوادی افراد خانواده، مبتنی بر ظرفیت دانشآموزی از نگاه متخصصان", پژوهش در نظامهای آموزشی, 20, 73, 1405, 51-68. doi: 10.22034/jiera.2026.578342.3472
HARVARD
مرادی عبداله, باتمانی فردین, حسنی رفیق. (1405). 'تدوین الگو و اعتبارسنجی کاهش و رفع بیسوادی افراد خانواده، مبتنی بر ظرفیت دانشآموزی از نگاه متخصصان', پژوهش در نظامهای آموزشی, 20(73), pp. 51-68. doi: 10.22034/jiera.2026.578342.3472
CHICAGO
عبداله مرادی, فردین باتمانی و رفیق حسنی, "تدوین الگو و اعتبارسنجی کاهش و رفع بیسوادی افراد خانواده، مبتنی بر ظرفیت دانشآموزی از نگاه متخصصان," پژوهش در نظامهای آموزشی, 20 73 (1405): 51-68, doi: 10.22034/jiera.2026.578342.3472
VANCOUVER
مرادی عبداله, باتمانی فردین, حسنی رفیق. تدوین الگو و اعتبارسنجی کاهش و رفع بیسوادی افراد خانواده، مبتنی بر ظرفیت دانشآموزی از نگاه متخصصان. پژوهش در نظامهای آموزشی. 1405;20(73):51-68. doi: 10.22034/jiera.2026.578342.3472
