پژوهش در نظام‌های آموزشی
مجله علمی

بازنمایی تجربۀ معلمان دورۀ ابتدایی از تضعیف منزلت حرفه‏ای و راهکارهای ارتقای اقتدار آموزشی: یک مطالعۀ کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

معصومه زیبایی نژاد 1
مرضیه مدنی‌فر 2
حمیده هادی تبار 3
فاطمه اردستانی 4

1 گروه آموزش روان‏شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان،تهران، ایران.

2 استادیار، گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی وعلوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 گروه آموزش روان‏شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

4 . دانشجوی کارشناسی ارشد مشاوره شغلی، دانشکده روان‏شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

https://doi.org/10.22034/jiera.2026.568225.3429
چکیده
هدف: تضعیف منزلت حرفه‏ای معلمان از چالش‏های اساسی نظام آموزشی است که پیامدهای مهمی برای کیفیت یاددهی–یادگیری و اقتدار آموزشی آنان دارد. هدف این پژوهش، بازنمایی تجربۀ زیستۀ معلمان دورۀ ابتدایی از فرایند تضعیف منزلت حرفه‏ای و تبیین راهکارهای پیشنهادی آنان برای ارتقای اقتدار آموزشی بود.
روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت‏کنندگان شامل ۱۲ معلم دورۀ ابتدایی از شهرهای مختلف بودند که به‏صورت هدفمند و با تنوع حداکثری انتخاب شدند. داده‏ها از طریق مصاحبه‏های نیمه‏ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون جهت‏دار به شیوه Hsieh و Shannon (2005) تحلیل شدند.
یافته‏ ها: نتایج نشان داد تضعیف منزلت حرفه‏ای معلمان پدیده‏ای چندبُعدی است که در بستر عوامل سازمانی، فرهنگی و حرفه‏ای شکل می‏گیرد. مضمون‏هایی مانند بی‏اعتمادی نهادی، فشارهای روانی و جسمی، فرهنگ سکوت، مشتری‏محوری مدارس، محدودشدن نوآوری و دخالت مدیریتی در تدریس از عوامل اصلی تضعیف جایگاه و اقتدار معلمان بودند. همچنین راهکارهایی چون بازگرداندن حرمت معلم، تقویت استقلال حرفه‏ای، فراهم‏سازی امکان نوآوری، ایجاد فضای امن برای گفت‏وگو و افزایش اعتماد سازمانی استخراج شد. یافته‏ها نشان می‏دهد ارتقای منزلت و اقتدار آموزشی معلمان مستلزم بازنگری در سیاست‏های مدرسه‏داری، اصلاح گفتمان مدیریتی و حمایت ساختاری از توسعۀ حرفه‏ای معلمان است.
نتیجه‏ گیری: به‏طور کلی، منزلت حرفه‏ای معلمان دورۀ ابتدایی نه‏تنها تحت تأثیر شرایط سازمانی و مدیریت مدرسه است، بلکه از عوامل فرهنگی و اجتماعی نیز تأثیر می‏پذیرد؛ ازاین‏رو، بازسازی آن نیازمند توجه هم‏زمان به این سطوح است.

کلیدواژه‌ها

معلمان دوره ابتدایی
منزلت حرفه‌ای
اقتدار آموزشی
ارتقای حرفه‌ای
مطالعه کیفی
موضوعات
ادیب منش، م. (1404). بررسی وضعیت موجود برنامه درس پژوهی به منظور ارایه مدل توانمندسازی معلمان دورۀ ابتدایی و متوسطه (مطالعه‏ای در استان کرمانشاه). نشریه تدریس پژوهی، 13(2)، 250-277. https://trj.uok.ac.ir/article_64162.html
بهرامی، گ.، متقی، ا.، باصری، ع.، نوابخش، م.، و میرزایی، خ. (1399). بررسی جامعه شناختی عوامل موثر برمنزلت اجتماعی معلمان. نشریه نظریه و عمل در تربیت معلمان، 6(9)، 131-158.https://doi.org/ 20.1001.1.26457156.1399.6.9.7.2
حدادی، م.، رمضانی نژاد، ر.، ملائی، م. (1401). رابطه جایگاه اجتماعی و تعهد حرفه ای معلمان تربیت بدنی با میانجی هویت سازمانی. نشریه پژوهش در ورزش تربیتی، 10(26)، 243-264. https://doi.org/10.22089/res.2019.7605.1701
حسنی، ز.، احمدی، ب.، و ظریفی، ف. (1398). اثر ادراک منزلت اجتماعی بر اشتیاق شغلی معلمان تربیت بدنی. نشریه مطالعات مدیریت رفتار سازمانی در ورزش، 6(4)، 107-120. https://doi.org/10.30473/fmss.2020.47695.1983
رضایی، ا.، شاه طالبی، ب.، و  سعیدیان، ن. (1399). تجارب زیسته معلمان از منزلت اجتماعی به منظور ارائه مدلی برای آموزش و پرورش دولتی ایران. فصلنامه رهبری و مدیریت آموزشی، 14(1)، 143-159. https://journals.iau.ir/article_675428.html
رضایی، ک. (1403). نقش واسطه ای اشتیاق سازمانی در رابطه بین غرور سازمانی و منزلت شغلی معلمان مقطع ابتدایی کازرون. نشریه انگاره های نو در تحقیقات آموزشی، 3(2)، 90-108. https://www.jopre.ir/article_201663.html
رهگذر، ح. ر.، بقائی سرابی، ع.، و وارسته فر، ا. (1403). مطالعه کیفی نقش توسعه حرفه ای در فرایند تنزل منزلت اجتماعی معلمان (نمونه پژوهش: معلمان شاغل در غرب استان تهران). نشریه جامعه شناسی اقتصادی و توسعه، 13(1)، 77-113. https://doi.org/10.22034/jeds.2024.58756.1762
سلطانی نژاد، ن.، و  سالاری چینه، پ. (1402). واکاوی وجوه تاثیرگذار بر ایجاد فاصله میان نظریه و عمل در معلمان ابتدایی: یک پژوهش روایتی. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 20(50)، 54-75. https://doi.org/10.22111/jeps.2023.42766.5098
طیبی نیا، م. (1393). بررسی عوامل جامعه شناختی مرتبط با منزلت اجتماعی معلمان زن، . نشریه پژوهش های جامعه شناسی معاصر، 2(4)، 143. https://elmnet.ir/doc/1121060-8733
عبدی پور، پ.، معقول، ع.، قبادیان، م.، و جعفر خانی، ف. (1402). تکریم مقام معلم: طراحی مدل و تبیین به روش داده بنیاد. نشریه پژوهش‏های برنامه ریزی درسی و آموزشی، 13(1)، 205-218. https://sanad.iau.ir/journal/jcdepr/Article/703637?jid=703637
گرامی، ف.ا.، و فیروزجاییان، ع. ا. (1393). بررسی رابطۀ بین سرمایۀ فرهنگی و منزلت اجتماعی دبیران (مطالعه موردی: دبیران مدارس متوسطه شهر خلخال)، . نشریه تغییرات اجتماعی - فرهنگی، 11(2)، 105-120. https://www.magiran.com/p2008068
محمودی، س.، قربانی، ع.، ابراهیم پور، ه. (1403). سنخ شناسی الگوهای اقتدار معلمان و تحلیل کیفی نسبت آن با عملکرد تحصیلی دانش‏آموزان، نشریه پژوهش های کیفی در برنامه درسی، 5(15)، 171-211. https://doi.org/10.22054/qric.2025.76826.375
مردانی، ز.، و  میرطاوسی، س. ح. (1404). بررسی نقش تعدیل کنندگی منزلت اجتماعی ادراک شده در رابطه بین مهارت های کوانتومی و اشتیاق شغلی معلمان. نشریه اندیشه های نوین تربیتی، 21(2)، 61-75.  https://dio.org/10.22051/jontoe.2025.50229.4018
ملکی، ه. (1394). ارزیابی وضعیت شغلی معلمان در مقایسه با سایر گروه‏های شغلی جامعه. صدای معلم. https://sedayemoallem.ir/%D9%BE
مهدیان، س.، حکیم زاده ، ر.، صفایی موحد، س.، و صالحی، ک. (1397). بازنمایی ادراک و تجربه زیسته معلمان از منزلت اجتماعی شان: مطالعه ای به روش پدیدارشناسی. فصلنامه خانواده و پژوهش، 15(1)، 19-38. http://qjfr.ir/article-1-561-fa.html
نویدادهم، م.، و شفیع زاده، ح. (1393). بررسی عوامل فرهنگی و اجتماعی موثر بر منزلت اجتماعی معلمان. فصلنامه راهبرد، 23(73)، 175. https://www.magiran.com/p1442812
یوسفوند، ل.، خدایاری، س.، و توسلی، غ.ع (1394). ارتقای منزلت اجتماعی معلمان و عوامل موثر (مورد : شهر دره شهر). نشریه پژوهش اجتماعی، 7(27)، 19-42. https://iranjournals.nlai.ir/handle/123456789/191255
یوسفی، ب.، رحیمی، ز.، بروکی میلان، ز.، جبارپور شوطی، و.، و آقازاده، ز. (1404). بررسی ضرورت توجه به منزلت اجتماعی معلمان در نظام آموزشی. تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش و پرورش، 5(44)، 211-228. https://civilica.com/doc/2281167  
 
 
جعفرزاده، م. ر.، و باشکوه، ا. (1397). تحلیل موانع به‏کارگیری ابزارها و فناوری‏های آموزشی در نظام آموزش عالی الکترونیکی ایران. پژوهش در نظام‏های آموزشی، 12(42)، 120-97.  https://doi.org/10.22034/jiera.2018.84468
خسروی، م. (1397). طراحی و اعتبارسنجی مدل کیفیت خدمات آموزشی در مؤسسات و دانشگاه‏های مجازی ایران. پژوهش در نظام‏های آموزشی، (42)12 173-191.  https://doi.org/10.22034/jiera.2018.84471
Abdipour, P., Maghool, A., Ghobadian, M., & Jafarkhani, F. (2023). Veneration of teachers: Designing a model and explanation through grounded theory. Journal of Curriculum Development and Educational Planning Research, 13(1), 205–218 https://sanad.iau.ir/journal/jcdepr/Article/703637?jid=703637 (in Persian)
Adibmanesh, M. (2025). Presenting the empowerment model of primary and secondary teachers based on lesson research approach in Kermanshah province. Research in Teaching, 13(2), 250–277.  https://trj.uok.ac.ir/article_64162.html (in Persian)
Akim, J. L., & Effiong, B. E. (2025). Primary school teachers: Centre of attraction. World Journal of Advanced Research and Reviews, 27(3), 802–806. https://doi.org/10.30574/wjarr.2025.27.3.3006
Ali, M. (2024). Unlocking opportunities: The socioeconomic impact of quality education. International Journal of English Literature and Social Sciences, 9(6), 183-186. https://doi.org/10.22161/ijels.96.30
Apple, M. W. (1995). Education and power (2nd ed.). Routledge.
Ashforth, B. E. (2001). Role transitions in organizational life: An identity-based perspective. Routledge. https://doi.org/10.2307/3560250
Bahrami, G., Mottaghi, E., Baseri, A., Navabakhsh, M., & Mirzaei, K. (2020). Sociological study of effective factors on teachers’ social status. Journal of Theory and Practice in Teachers Education, 6(9), 131–158. https://doi.org/20.1001.1.26457156.1399.6.9.7.2 (in Persian)
Bates, G., Fisher, R., Turner, K., Machirori, T. L., & Rixon, A. (2024). Raising the social status of teachers: teachers as social entrepreneurs. The Australian Educational Researcher, 51(4), 1405-1424. https://doi.org/10.1007/s13384-023-00646-4
Bourdieu, P. (1989). Social space and symbolic power. Sociological Theory, 7(1), 14–25. https://doi.org/10.2307/202060
Day, C. (2002). School reform and transitions in teacher professionalism and identity. International journal of educational research, 37(8), 677-692. https://doi.org/10.1016/S0883-0355(03)00065-X
Fathollahgerami, A., & Firoozjaeian, A. A. (2014). Investigating the relationship between cultural capital and teachers’ social status (Case study: High school teachers in Khalkhal city). Journal of Socio-Cultural Changes, 11(2), 105–120. https://www.magiran.com/p2008068 (in Persian)
Haddadi, M., Ramezani Nejad, R., & Malaei, M. (2022). Relationship between social status and professional commitment among the physical educators by mediating organizational identity. Research on Educational Sport, 10(26), 243–264.  https://doi.org/10.22089/res.2019.7605.1701 (in Persian)
Hasani, Z., Ahmadi, B., & Zarifi, F. (2019). The effect of perception of social status on work engagement in teachers of physical education. Journal of Organizational Behavioral Management in Sport Studies, 6(4), 107–120. https://doi.org/10.30473/fmss.2020.47695.1983 (in Persian)
Honneth, A. (1995). The struggle for recognition: The moral grammar of social conflicts. MIT Press.
Kelchtermans, G. (2005). Teachers’ emotions in educational reforms: Self-understanding, vulnerable commitment and micropolitical literacy. Teaching and Teacher Education, 21(8), 995–1006. https://doi.org/10.1016/j.tate.2005.06.009
Kraft, M. A., & Lyon, M. A. (2024). The rise and fall of the teaching profession: Prestige, interest, preparation, and satisfaction over the last half century. American Educational Research Journal, 61(6), 1192-1236.
https://doi.org/10.3102/00028312241276856
Mahdian, S., Hakimzadeh, R., Safaei Movahed, S., & Salehi, K. (2018). Teacher's perception of their social status: A phenomenological study based on their lived experiences. Journal of Family and Research, 15(1), 19–38. http://qjfr.ir/article-1-561-fa.html (in Persian)
Mahmoudi, S., Ghorbani, A., & Ebrahimpour, H. (2024). Typology of teachers' authority patterns and qualitative analysis of its relationship with students' academic performance based on the grounded theory method. Qualitative Research in Curriculum, 5(15), 171–211. https://doi.org/10.22054/qric.2025.76826.375 (in Persian)
Maleki, H. (2015). Assessment of teachers’ occupational status in comparison with other occupational groups in society. Sedaye Moallem. https://sedayemoallem.ir/%D9%BE (in Persian)
Mardani, Z., & Mirtavousi, S. H. (2025). The moderating role of perceived social status in the relationship between quantum skills and work engagement of teachers. Quarterly Journal of New Thoughts on Education, 21(2), 61–75.  https://doi.org/10.22051/jontoe.2025.50229.4018 (in Persian)
Matsagopane, Y. D., & Tang, X. (2023). How professional status influences Botswana teachers’ self-perceived professional identity: A social symbolic interaction perspective. Social Sciences & Humanities Open, 8(1), 100672. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2023.100672
Navidadham, M &  Shafizadeh, H. (2015). A Study of Social and Cultural Factors Affecting the Social Status of Teachers, Rahbord Journal, 23(73), 175. https://www.magiran.com/p1442812 (in Persian)
Niazi, A. (2025). Education is the Foundation of Individual Growth and Social Progress. Integrated Journal for Research in Arts and Humanities, 5(4), 80–83. https://doi.org/10.55544/ijrah.5.4.11
Parsons, T. (1951). The social system. Free Press.
Rahgozar, H., Baghaei Sarabi, A., & Varasteh Far, A. (2024). Semantic analysis of the role of professional development in the social status of teachers (Research sample: teachers working in Tehran province). Journal of Economic Sociology and Development, 13(1), 77–113. https://doi.org/10.22034/jeds.2024.58756.1762 (in Persian)
Rani, A. (2025). Education as an aspect of Development. RESEARCH REVIEW International Journal of Multidisciplinary, 10(1), 65-67. https://doi.org/10.31305/rrijm.2025.v10.n1.009
Rezaei, K. (2024). The mediating role of organizational passion in the relationship between organizational pride and job dignity of elementary school teachers in Kazerun. Journal of new paradaigms idea, 3(2), 90-108. https://www.jopre.ir/article_201663.html (in Persian)
Rezaei, A., Shahtalebi, B., & Saeidiyan, N. (2020). Lived experiences of teachers regarding social status to provide a model for Iran’s public education system. Educational Leadership & Management Quarterly, 14(1), 143–159. https://journals.iau.ir/article_675428.html (in Persian)
Rizvi, M. (2023, October). Juxtaposition of being professional and becoming professional: lessons from a nationwide study on teachers' conceptions of their professional status. In Frontiers in Education (Vol. 8, p. 1201627). Frontiers Media SA. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1201627
Rosyid, F. E., & Zen, Z. (2025). The Importance of Applying Educational Philosophy by Elementary School Teachers. Contemporary Education and Community Engagement (CECE), 2(2), 131-136. https://doi.org/10.12928/cece.v2i2.1486
Soltaninezhad, N., & Salarichine, P. (2023). Analysis of the factors influencing the gap between theory and practice in elementary teachers. Journal of Educational Psychology Studies, 20(50), 54-75.   https://doi.org/10.22111/jeps.2023.42766.5098 (in Persian)
Tayebinia, M. (2015). The survey of sociological factors related to the social prestige of women teachers. Journal of Contemporary Sociological Research, 2(4), 143. https://elmnet.ir/doc/1121060-8733 (in Persian)
Wahira, W., & Hamid, A. (2024). Kebutuhan meningkatkan mutu guru dalam proses pembelajaran melalui akreditasi di sekolah dasar. Jurnal Ilmiah Pendidikan Kebudayaan Dan Agama, 2(2), 87-94. https://doi.org/10.59024/jipa.v2i2.701
Weber, M. (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology (G. Roth & C. Wittich, Eds.). University of California Press. (Original work published 1922).
Wubbels, T., & Brekelmans, M. (2005). Two decades of research on teacher–student relationships in class. International Journal of Educational Research, 43(1–2), 6–24. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2006.03.003
Yousefi, B., Rahimi, Z., Brooki Milan, Z., Jabarpour Shouti, V., & Aghazadeh, Z. (1404/2025). Examining the necessity of attention to teachers' social status in the education system. Strategic Research in Education, 5(44), 211-228. https://civilica.com/doc/2281167  (in Persian)
Yousefvand, L., Khodayare, S., & Tavasouli, G. A. (2015). Promotion of the social status of teachers and effective factors (case study: the city of Darehshahr). Journal of Social Research, 7(27), 19–42. https://iranjournals.nlai.ir/handle/123456789/191255 (in Persian)
پژوهش در نظام‌های آموزشی
دوره 20، شماره 72
فروردین 1405
صفحه 97-112

صفحه اصلی

اعضای هیات تحریریه

ارسال مقاله

تماس با ما