طراحی الگوی برنامه درسی پیوندی برای گروه عمده علوم انسانی آموزش عالی

برادران عبداللهی, سحر; محمودی, فیروز; طهماسب زاده, داوود; بدری گرگری, رحیم

doi:10.22034/jiera.2026.552620.3390

طراحی الگوی برنامه درسی پیوندی برای گروه عمده علوم انسانی آموزش عالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سحر برادران عبداللهی ¹

فیروز محمودی ²

داوود طهماسب زاده ²

رحیم بدری گرگری ³

¹ دانشجوی دکتری مطالعات برنامه ‏درسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

² استاد دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

³ استاد دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی ، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

https://doi.org/10.22034/jiera.2026.552620.3390

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی برنامه درسی پیوندی برای گروه عمده علوم انسانی انجام شد. برنامۀ‏درسی پیوندی می‏تواند به عنوان پلی بین سطح کلان تصمیم‏گیری در آموزش عالی و سطح خرد، عمل نماید.
روش: در پژوهش حاضر جهت تبیین عناصر برنامۀ‏درسی، از رویکرد کیفی و روش سنتز‏پژوهشی استفاده شد. جامعۀ آماری شامل اسناد بالادستی، کتب، مقالات، رساله‏ها و پایان‏نامه‏های مرتبط از سال 1995 تا 2025 بود. پس از تحلیل محتوا و کُدگذاری محوری و انتخابی داده‏های حاصل از بررسی اسناد، ویژگی‏های اولیه عناصر برنامۀدرسی پیوندی استخراج و سپس به مصاحبه با خبرگان و اساتید مرتبط پرداخته شد و از نظرات آنها برای اصلاح الگوی پیشنهادی استفاده شد، و الگوی نهایی ارائه شد. برای تحلیل محتوای اسناد و مصاحبه‏ها از نرم افزار MAXQDA2020 استفاده شد.
یافته‏ ها: طبق یافته‏ها، در این الگو، 52 کُد محوری و 11 کُد انتخابی شناسایی شدند. که شامل موارد ذیل بودند: پذیرش ماهیت موقتی و متغیر دانش، ارتباط محتوای درسی با یافته‌های جدید پژوهشی، ارتقای فرهنگ پژوهش ملی، استفاده از محتوای منعطف و بین رشته‏ای، طراحی فعالیت‏های یادگیری دانشجومحور، بکارگیری گروه‏های پژوهشی‏ همتایان و تیم‏های تحقیقاتی بین رشته‏ای، ارزشیابی از طریق نقد و انجام پژوهش‏ و نیاز به یک محیط آموزشی غنی وحمایتی.
نتیجه‏ گیری: برمبنای نتایج، بایستی اصلاحاتی در برنامه‏های درسی آموزش عالی صورت گیرد تا امکان استفاده عملی از برنامۀ‏درسی پیوندی در آموزش عالی تسهیل شود. ضمنا، موثرترین عامل در طراحی و اجرای برنامۀ‏درسی پیوندی حمایت دانشگاه از اساتید و دانشجویان پژوهشگر شناسایی شد. در ارتباط با فراگیران هم باید سیاست-های آموزش عالی به نحوی اصلاح شود که دانشجویان به این سمت هدایت شوند.

کلیدواژه‌ها

طراحی برنامه درسی پیوندی

برنامه‌درسی پیوندی

پیوند پژوهش و تدریس

آموزش پژوهش محور

پژوهش در آموزش عالی

موضوعات

آموزش مداوم ، مدیریت آموزشی، تکنولوژی آموزشی و برنامهریزی درسی

آتشی، ف.،گلستانی، ه.، و شمشیری، م. (1399). کاربرد دلالت های فلسفی و تربیتی جان دیوئی برای مدیران آموزشی. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 11(3)، 348- 333. https://sid.ir/paper/999077/fa

ابراهیمی تیرتاش، ف.، و شیخ رضایی، ح. (1395). حلقه کندوکاو و قابلیت های آن در تدریس ماهیت علم.‎ تفکر و کودک، 7(1)، 23- 1. https://fabak.ihcs.ac.ir/article_2536_0.html?lang=fa

اربابی‌فر، ف.، و ناظر دیلمی، س. (1400). تدریس درس فیزیک جدید به دانشجویان با رویکرد مبتنی بر استفاده از ماهیت علم. پژوهش در آموزش علوم تجربی، 1(1)، 34-27. https://sid.ir/paper/951699/fa

برقی، ا.، و قهرمانی، ل. (1404). بررسی عوامل روانشناختی پیش‌بینی‌کننده در استفاده معلمان از رویکرد پژوهشی در تدریس در ناحیه 2 شهر تبریز. تدریس پژوهی، (در دست انتشار). https://doi.org/10.22034/trj.2025.142982.2139

توکلی یرکی، ر.، عارفی، م.، جعفری، ا.، خادمی، م. (1404). بررسی مشارکت دانشجویان در آموزش عالی ایران (فراترکیب). پژوهش نامه آموزش عالی، 17(66)، 20-1.‎ https://doi.org/10.22034/jiera.2025.523730.3320

خورشیدی، غ.، و پیشگاهی، ش. (1391). پیش نیازها و موانع تحقق توسعه علوم انسانی میان رشته ای. فصلنامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی، 4(2)، 15-1.‎ https://doi.org/10.21659/rupkatha.v15n3

رشیدی، ز. (1404). ارائه چهارچوب مفهومی آموزش پژوهش محور در نظام آموزش عالی ایران. فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، 31(1)، 59-39.‎ https://doi.org/10.61838/KMAN.IRPHE.31.1.3

زاهدی، ن. (1403). راهنمای تدوین مقاله کامل اهمیت آموزش عملی همراه با پژوهش در بهبود کیفیت تدریس علوم تجربی در متوسطه اول. همایش ملی پژوهش های نوین در اقدام پژوهی راه کارها و پیشنهادات، 2، 635-630.‎ https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2253211

طالبی، ف.، و جاهد، ح.، و ساری خانی، ن. (1401). مولفه ها و شاخص‌های ارتقاء کیفیت پژوهش در نظام آموزش عالی ایران. خط مشی‌گذاری عمومی در مدیریت، 12 (14)، 162-147.‎ https://www.sid.ir/paper/409835/fa

کرمی، ز. (1404). ارائه چارچوبی مفهومی برای طراحی برنامه درسی مبتنی بر آینده. مطالعات سیاست گذاری تربیت معلم، 6(4)، 52-29 . https://doi.org/10.48310/edup.2024.15603.1403

مهرمحمدی، م.، موسی پور، ن.، و کیذوری، ا. (1397). تأملی بر گزینه های سیاستی توسعه برنامه های میان رشته ای علوم انسانی در آموزش عالی ایران.‎ مطالعات برنامه‏درسی در آموزش عالی، 9(17)، 35-7. https://sid.ir/paper/219540/fa

یاراحمدیان، م.، نیازی‌میرکی، ‌آ.، حسینی، ر.، و فراهانی‌آهنگرانی، ف. (1403). کاربردهای هوش مصنوعی در ارزیابی و برنامه ریزی تحصیلی. تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش و پرورش، 2، 551-533.‎ https://civilica.com/doc/1839496

یونسی، ا.، عباسی، ع.، حسینی خواه، ع.، و خنیفر، ح. (1401). شناسایی شایستگی ها و راهبردهای بالندگی اعضای هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان در ارتباط با برنامه درسی: یک مطالعه کیفی. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 16(56)، 33-22. https://doi.org/20.1001.1.23831324.1401.16.56.2.9

Arbabifar, F. and Nazerdeylami, S. (2021). Teaching Modern Physics Based on Nature of Science Approach. Research in Experimental Science Education, 1(1), 27-34. https://sid.ir/paper/951699/fa (in Persian)

Arimoto, A. (2015). The teaching-research nexus from an international perspective in W. k. commings, and U. teacher (Eds). The relevance of academic world in comparative perspective, pp.(91-106), Dordrecht, Springer Science and Business Media. https://doi.org/10.1007/978-3-319-11767-6_6

Arkoh, E. A., Aboagye, G. K., Atta–Kwenin, I., & Jehu-Appiah, J. (2022). Conceptualizing the scholarship of teaching and learning within the context of the research--teaching Nexus in higher education. Research on Humanities and Social Sciences, 12(6), 10-28. https://doi.org/10.7176/RHSS/12-6-02

Atashi, F., Golestani, H., and Shamshiri, M. (2019). Application of John Dewey's Philosophical and Educational Implications for Educational Managers. New Approaches to Educational Management, 11(3), 333-348. https://sid.ir/paper/999077/fa (in Persian)

Ayoola, A. B., Adams, Y. J., Kamp, K. J., Zandee, G. L., Feenstra, C., & Doornbos, M. M. (2017). Promoting the future of nursing by increasing zest for research in under-graduate nursing students. Journal of Professional Nursing, 33(2), 126–132. https://doi.org/10.1016/j.profnurs.2016.08.011

Bargi, A., & Ghahremani, L. (in press). Investigating the predictive psychological factors in teachers' use of research approach in teaching in district 2 of Tabriz city. Teaching Research. https://doi.org/10.22034/trj.2025.142982.2139 (in Persian)

Brew, A. (2012). Imperatives and challenges in integrating teaching and research. Higher Education Research & Development, 29(2), 139-150. https://doi.org/10.1080/07294360903552451

Butson, R., & Spronken-Smith, R. (2024). AI and its implications for research in higher education: a critical dialogue. Higher Education Research & Development, 43(3), 563-577. https://doi.org/10.1080/07294360.2023.2280200

Cao, Y., Postareff, L., Lindblom-Ylänne, S., & Toom, A. (2023). A survey research on Finnish teacher educators’ research-teaching integration and its relationship with their approaches to teaching. European Journal of Teacher Education, 46(1), 171‒198. https://doi.org/10.1080/02619768.2021.1900111

Caragea, I., Țițan, E., Tănase, A., & Perța, E. I. (2025). The importance of curriculum design in workforce absorption: A bibliometric analysis of trends in higher education. In EDULEARN25 Proceedings (pp. 8261-8267). IATED. https://doi.org/10.21125/edulearn.2025.2118

Carnell, B., & Fung, D. (Eds.). (2017). Developing the higher education curriculum: Research-based education in practice. UCL Press.

Ebrahimi Tirtash, F., & Sheikh Rezaei, H. (2016). The circle of inquiry and its capabilities in teaching the nature of science. Thinking and the Child, 7(1), 1-23. https://fabak.ihcs.ac.ir/article_2536_0.html?lang=fa (in Persian)

Engelhardt-Nowitzki, C., Aburaia, M., Otrebski, R., Rauer, J., & Orsolits, H. (2020). Research- based teaching in digital manufacturing and robotics–the digital factory at the UAS Technikum Wien as a case example. Procedia Manufacturing, 45, 164-170. https://doi.org/10.1016/j.promfg.2020.04.089

Geschwind, L., & Broström, A. (2015). Managing the teaching‒research nexus: Ideals and practice in research-oriented universities. Higher Education Research & Development, 34(1), 60‒73. https://doi.org/10.1080/07294360.2014.934332

Harrison, L. M., Woods, R. J., McCarthy, M. C., & Parikh, P. P. (2020). Development and implementation of a sustainable research curriculum for general surgery residents: a foundation for developing a research culture. The American Journal of Surgery, 220(1), 105-108. https://doi.org/10.1016/j.amjsurg.2019.09.028

Healey, M., Jordan, F., Pell, B., & Short, C. (2010). The research–teaching nexus: a case study of students' awareness, experiences and perceptions of research. Innovations in Education and Teaching International, 47 (2), 235-246. https://doi.org/10.1080/14703291003718968

Hedayati, A., Maleki, H., Sadeghi, A., & Saadipour, A. (2017). Design and validation of a competency-based curriculum model for a master's degree in curriculum. Qualitative Research in Curriculum, 1(4), 21-40. https://doi.org/10.22054/qric.2016.7494 (in persian)

Howell, K. (2021). Enhancing research and scholarly experiences based on students’ awareness and perception of the research-teaching nexus: A student-centered approach. Plos one, 16(9), 1-23. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0257799

Hughes, G. (2019). Developing student research capability for a ‘post-truth’world: Three challenges for integrating research across taught programmes. Teaching in Higher Education, 24(3), 394-411. https://doi.org/10.1080/13562517.2018.1541173

Jenkins, A., & Healey, M. (2009). Developing the student as a researcher through the curriculum. Innovations in practice, 2(1), 3-15. .https://assets.pubpub.org/9volmfju/31584971599208.pdf

Jusho & Abidin, R., & Abidin, Z. Z. (2017). Students’ Awareness, Experiences and Perceptions on Teaching-Research Nexus. Journal of ASIAN Behavioural Studies, 2 (2), 79-88. https://doi.org/10.21834/jabs.v2i2.184

Karami, Z. (1404). Providing a conceptual framework for designing a future-oriented curriculum. Policy Studies in Teacher Education, 6(4), 29-52. https://doi.org/10.48310/edup.2024.15603.1403 (in Persian)

Khorshidi, Gh., & Pishgahi, Sh. (2012). Capacities and obstacles to the development of interdisciplinary humanities. Interdisciplinary Studies in the Humanities, 4, 2, 1-15. https://doi.org/10.21659/rupkatha.v15n3(in Persian)

Kyaw, M. T. (2023). Teaching-research Nexus of teacher educators in Myanmar. Perceptions and Practices, 4, 277-286. https://doi.org/10.1016/j.tate.2022.103680

Lederman, N. G. (2013). Nature of science: Past, present, and future. In Handbook of research on science education (pp. 845-894). Routledge.eaching in Higher Education, 10(3), 387-394. https://doi.org/10.12973/ejmste/75417

Leite, C., Marinho, P., & Sousa-Pereira, F. (2023). Academic perspectives of the teaching-research nexus in initial teacher education in Portugal (SCOPUS Q1 / JCR Q1). Education XX1, 26, 71‒91. https://doi.org/10.5944/educxx1.31518

Li, Y., Li, D., Yang, W., & Li, H. (2020). Negotiating the teaching-research nexus: A case of classroom teaching in a MEd Program. New Zealand Journal of Educational Studies, 55(1), 181‒196. https://doi.org/10.5944/educxx1.31518

Macheridis, N., Pihl, A. F., Paulsson, A., & Pihl, H. (2024). Students’ experiences of the research-teaching nexus. Tertiary Education and Management, 30(1), 1-16. https://doi.org/10.1007/s11233-023-09129-8

McKenzie, A., Griggs, L., Snell, R., & Meyers, G. D. (2018). The myth of the teaching-research nexus. Legal Educ. Rev, 28 (1), 1-20. https://doi.org/10.53300/001c.6312

McLinden, M., Edwards, C., Garfield, J., & Moron-Garcia, S. (2015). Strengthening the links between research and teaching: cultivating student expectations of research-informed teaching approaches. Education in Practice, 2 (1), 24-29. https://doi.org/10.2307/j.ctt1xhr542.7

Mehrmohammadi,M. , musapoor,N. and Kayzouri,A. H. (2018). A Review over the Policy Options for Development of Interdisciplinary Programs in the Humanities in Iran. Journal of higher education curriculum studies, 9(17), 7-35. https://sid.ir/paper/219540/fa (in Persian)

Raelin, J.A. 2007. Toward an epistemology of practice. Academy of Management Learning & Education 6, no. 4: 495–519. https://doi.org/10.5465/AMLE.2007.27694950

Rashidi, Z. (1403). The conceptual framework for research-based education in the Iranian higher education system. Research and Planning in Higher Education, 31(1), 39-59. https://doi.org/10.61838/KMAN.IRPHE.31.1.3 (in Persian)

Reid, J. W., & Gardner, G. E. (2020). Navigating Tensions of Research and Teaching: Biology Graduate Students’ Perceptions of the Research–Teaching Nexus within Ecological Contexts. CBE—Life Sciences Education, 19 (3), 1-25. https://doi.org/10.1187/cbe.19-11-0218

Spronken-Smith, R., Walker, R., Batchelor, J., O’Steen, B. & Angelo, T. (2012). Evaluating student perceptions of learning processes and intended learning outcomes under inquiry approaches. Assessment and Evaluation in Higher education, 37 (1): 57-72. https://doi.org/10.1080/02602938.2010.496531

Talebi, Fahimeh; Jahed, Hossein Ali and Sarikhani, Nahid (2011). Components and indicators of research quality improvement in the Iranian higher education system. Public Administration Mission, 12 (14): 147-162. https://doi.org/10.1080/1360080x.2011.564995 (in Persian)

Tavakoli Yaraki,R. , Arefi,M. , Jafari,E. and Khademi,M. (2024). Investigating Students' participation in Iran's Higher Education (Metasynthesis). (e716060). Higher Education Letter, 17(66), https://doi.org/10.22034/jiera.2025.523730.3320(in Persian)

Tight, M. (2016). Examining the research/teaching nexus. European Journal of Higher Education, 6(4), 293‒311. https://doi.org/10.1080/21568235.2016.1224674

Uaciquete, A. S., & Valcke, M. (2022). Strengthening the teaching and research nexus (TRN) in Higher Education (HE): Systematic review of reviews. Sustainability, 14(22), Article 22 https://doi.org/10.3390/su142215317

Visser‐Wijnveen, G. J., Van Driel, J. H., Van der Rijst, R. M., Verloop, N., & Visser, A. (2010). The ideal research‐teaching nexus in the eyes of academics: building profiles. Higher Education Research & Development, 29(2), 195-210. https://doi.org/10.1080/07294360903532016

Wallace, D., Lennon, O., King, J., & Doran, P. (2018). The Research-teaching nexus as a curriculum development tool in a graduate taught program. All Ireland Journal of Higher Education, 10(3). https://doi.org/10.62707/aishej.v10i3.367

Weenink, K., Aarts, N., & Jacobs, S. (2024). ‘I need a grant but spend time on teaching’: how academics in different positions play out the teaching–research nexus in interdependence with their contexts. European journal of higher education, 14(3), 489-507. https://doi.org/10.1080/21568235.2023.2221839

Yarahmadian, M., Niazi Mirki, A., Hosseini, R., and Farahani Ahangarani, F. (2014). Applications of Artificial Intelligence in Educational Assessment and Planning. Strategic Research in Education, 2, 533-551. https://en.civilica.com/doc/1839496/ (in Persian)

Younesi, A., Abbasi, Effat, Hosseinikhah, A., and Khneifer, H. (2014). Identifying the competencies and development strategies of Farhangian University faculty members in relation to the curriculum: A qualitative study. Research in Educational Systems, 16(56), 22-33. https://doi.org/20.1001.1.23831324.1401.16.56.2.9 (in Persian)

Zahedi, N. (1403). Guide to writing a complete article on the importance of practical training combined with research in improving the quality of teaching experimental sciences in junior high school. National Conference on Modern Research in Action Research, Solutions and Suggestions, 2, 630-635. https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2253211 (in Persian)