تجربۀ دانشجومعلمان از بازخورد آموزشی و پیامدهای آن بر انگیزش و یادگیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه روانشناسی، دانشکده روان‌شناسی، دانشگاه امیرالمومنین (ع)، اهواز، ایران

چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر، واکاوی بازخورد آموزشی در تجربۀ زیسته دانشجومعلمان آموزش ابتدایی دانشگاه فرهنگیان و تبیین پیامدهای آن بر انگیزش و یادگیری آنان بود.
روش: پژوهش با رویکرد کیفی و در چهارچوب پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۳۴ نفر از دانشجومعلمان ترم پنجم آموزش ابتدایی دانشگاه فرهنگیان استان خوزستان در نیمسال اول سال تحصیلی 1405-1404 بودند که به روش هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و به‌صورت کلمه‌به‌کلمه رونویسی شد. تحلیل داده‌ها براساس روش هفت‌مرحله‌ای کلایزی انجام گرفت. برای افزایش اعتبار و اعتمادپذیری، از بازبینی مشارکت‌کنندگان، کُدگذاری مستقل و قضاوت خبرگان استفاده شد.
یافته ها: یافته‌ها به شناسایی مجموعه‌ای از مضامین اصلی انجامید که بازخورد آموزشی دانشجومعلمان را بازنمایی کرد. بازخورد مثبت، شامل تشویق کلامی، نقد سازنده، احترام و توجه به تفاوت‌های فردی، موجب افزایش انگیزش درونی، مشارکت فعال، یادگیری عمیق و تقویت هویت حرفه‌ای شد. در مقابل، بازخورد منفی یا ناکارآمد، مانند بی‌تفاوتی، نقد غیرسازنده، نمره‌محوری و تمرکز بر جنبه‌های صوری، پیامدهایی همچون کاهش انگیزه، اضطراب، یادگیری سطحی و تضعیف خودپندارۀ معلمی را به دنبال داشت. همچنین نقش استاد، بستر کلاس و ویژگی‌های هیجانی بازخورد، در نحوۀ دریافت و واکنش دانشجومعلمان نقشی تعیین‌کننده داشت.
نتیجه‏ گیری: نتایج نشان دادند بازخورد آموزشی بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست‌جهان یادگیری دانشجومعلمان است که پیامدهای انگیزشی، یادگیری، هویتی و تربیتی گسترده‌ای ایجاد می‌کند. از این‌رو، طراحی و ارائه بازخورد حمایتی، منصفانه و شخصی‌سازی‌شده می‌تواند زمینه‌ساز یادگیری معنادار، انگیزش پایدار و شکل‌گیری هویت حرفه‌ای معلمان آینده باشد و نقش مؤثری در بهبود کیفیت تربیت معلم ایفا کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

ابراهیم‌پور، م.، صمدی، پ.، احمدی، پ.، و نراقی زاده، ا. (1404). شناسایی مؤلفه‌های تفکر طراحی استادان دانشگاه فرهنگیان تهران از دیدگاه دانشجومعلمان. فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، 31(3)، 99-122. https://journal.irphe.ac.ir/article_719887.html
جهانبخش، ز.، و جهانبخش، ز. (1404). تقویت نگرش مثبت و امید شغلی دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان برای کارآفرینی: نقش مربی‌گری آموزشی. نظریه و عمل در تربیت معلمان. 11 (19)، 175-186. https://itt.cfu.ac.ir/article_4251.html
رجبیان ده زیره، م.، و درتاج، ف. (1404). تأثیر ارزشیابی بازی وارسازی شده مبتنی بر هوش مصنوعی بر یادگیری خودجهت دهی و خودکارآمدی خلاق دانشجویان. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 19(68)، 71-88. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.515638.3311
سلطانی، ر.، و شمسی، م. (1403). ارزیابی دانشجویان از روش طراحی، اجرا و ارایه بازخورد سازنده توسط استاد بر رضایت مندی و نگرش دانشجویان نسبت به موفقیت تحصیلی درک شده. راهبردهای توسعه در آموزش پزشکی. 11(۳)، ۲۴۹-۲۶۲. https://doi.org/10.483/12/DSME.11.3.454.4
سلطانی، ر.، و شمسی، م. (1401). توانمند‌سازی دانشجویان جهت مشارکت در تدریس و فعالیت کلاسی: طراحی اجرا و ارزشیابی مبتنی بر الگوی آموزشی آشور. راهبردهای توسعه در آموزش پزشکی، ۹(۴)، ۲۲-۳۳. https://doi.org/10.32598/DSME.9.4.454.3
صادق نیا، ا.، ابراهیمی قوام، ص.، و پورحسین، م. (1404). استفاده از استعاره‌های شناختی در تدریس و تاثیر آن بر درک دانش‌آموزان: یک مطالعه‌ مروری نظام‌مند. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 19(68)، 37-53. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.529205.3335
غیاثی ندوشن، س. (1403). زیست بوم آموزش و یادگیری الکترونیکی در دانشگاه، خوانشی از تجارب زیسته اساتید و دانشجویان. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 18(67)، 87-18. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.523271.3319
قربانی نژاد، ح.، شفیعی، ن.، حکیم‌زاده، ر.، برزگر، ن.، و فقیه آرام، ب. (1404). شایستگی‌های دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان در زمینه آموزش ترکیبی. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، 14(3)، م9.    https://doi.org/10.48310/pma.2025.16049.4409
کاتب قوجه بگلو، م. م.، تقی پور، ف.، و کامرانی، م. ح. (1404). بازنمایی روایت‌های دانشجومعلمان از شکل‌گیری هویت علمی در دانشگاه فرهنگیان. پژوهش های کیفی در علوم رفتاری، 4(1)، 123-140. https://doi.org/10.22077/qrbs.2025.9791.1113
کریمیان، ز.، مصلی‌نژاد، ل.، فخرزاد، ن.، و فخرزاد، م. (1402). طراحی، اجرا و ارزیابی کارگاه آنلاین آموزش بازی‌گونه‌سازی به شیوه مبتنی بر سناریو بر یادگیری و رضایت شرکت‌کنندگان. پژوهش در آموزش علوم پزشکی، 15(3)، 51-60. https://doi.org/10.32592/rmegums.15.3.51
معیری، م. (1401). شناسایی و رتبه‌بندی شاخص‌های مؤثر در برنامه درسی رشته آموزش ریاضی دانشگاه فرهنگیان از دیدگاه دانشجو معلمان با رویکرد تحلیل سلسله مراتب فازی. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 16(57)، 131-143. https://doi.org/20.1001.1.23831324.1401.16.57.10.9  
ملازهی، ا.، ثناگوی محرر، غ. ر.، و فردین، م. ع. (1403). اثربخشی کلاس‌درس‌معکوس مبتنی‌بر بارشناختی بر یادگیری‌خودتنظیم دانشجویان. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 18(65)، 101-113. https://doi.org/10.22034/jiera.2024.435436.3112
هاشمی، س.، و زیبایی نژاد، م. (1403). بررسی کیفی چالش های رشتۀ راهنمایی و مشاوره (گرایش مشاوره) در دانشگاه فرهنگیان و نظام آموزش و پرورش مبتنی بر تجارب زیستۀ اساتید و دانشجومعلمان مشاوره. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 18(66)، 75-88. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.492184.3261
 
Aguilar, S. J. (2022, March). Experimental evidence of performance feedback vs. mastery feedback on students’ academic motivation. In LAK22: 12th International Learning Analytics and Knowledge Conference (pp. 556-562). https://doi.org/10.1145/3506860.3506916
Al-Darei, I. S., & Elhag, A. (2022). The effect of feedback type in the e-learning environment on students’ achievement and motivation. Journal of Educational Technology and Online Learning, 5(3), 694-705. https://doi.org/10.31681/jetol.1111527
Armengol, J. V., Alcalde, I. H., Ibáñez, D. G., & Ferrer, S. E. (2023). Feed Back as a Teaching Tool: Its Impact on the Motivation of Higher Education Students. UCJC Business and Society Review, 76, 104-149. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=8898256
Buragohain, D., Wuttisittikulkij, L., & Chaudhary, S. (2026). Metaverse‐Enabled Learning Ecosystems in Higher Education: Cross‐Regional Perspectives. Computer Applications in Engineering Education, 34(1), e70125. https://doi.org/10.1002/cae.70125
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Springer Science & Business Media. https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4899-2271-7
Ebrahimipour, M., Samadi, P., Ahmadi, P., & Naraghi Zadeh, A. (2025). Identifying the components of design thinking among faculty members of Farhangian University of Tehran from the perspective of student teachers. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, 31(3), 99–122. https://journal.irphe.ac.ir/article_719887.html (in Persian)
Fisher, D. P., Brotto, G., Lim, I., & Southam, C. (2025). The impact of timely formative feedback on university student motivation. Assessment & Evaluation in Higher Education, 1-10. https://doi.org/10.1080/02602938.2025.2449891
Fu, X., & Wu, Z. (2026). Revolutionising classroom dynamics: The role of ai emotion recognition in enhancing english teachers' feedback, boosting job satisfaction and transforming learning environments. European Journal of Education, 61(1), e70399. https://doi.org/10.1111/ejed.70399
Gan, Z., He, J., Zhang, L. J., & Schumacker, R. (2023). Examining the relationships between feedback practices and learning motivation. Measurement: Interdisciplinary Research and Perspectives, 21(1), 38-50. https://doi.org/10.1080/15366367.2022.2061236
Ghiassi Nodoushan, S. (2024). The ecosystem of electronic teaching and learning at the university: A reading of the lived experiences of faculty members and students. Research in Educational Systems, 18(67), 18–87. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.523271.3319 (in Persian)
Ghorbani Nejad, H., Shafiei, N., Hakimzadeh, R., Barzegar, N., & Faghih Aram, B. (2025). Competencies of student teachers at Farhangian University in the field of blended learning. Educational and School Studies, 14(3), e9. https://doi.org/10.48310/pma.2025.16049.4409  (in Persian)
Hashemi, S., & Zibaei Nejad, M. (2024). A qualitative study of the challenges of the guidance and counseling discipline (counseling specialization) at Farhangian University and the education system based on the lived experiences of faculty members and counseling student teachers. Research in Educational Systems, 18(66), 75–88. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.492184.3261(in Persian)
Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. https://doi.org/10.3102/003465430298487
Heidegger, M. (1962). Being and time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). Harper & Row. (Original work published 1927) https://www.amazon.com/Being-Time-Martin-Heidegger/dp/0060638508
Jahanbakhsh, Z., & Jahanbakhsh, Z. (2025). Enhancing positive attitudes and career hope of student teachers at Farhangian University toward entrepreneurship: The role of educational coaching. Theory and Practice in Teacher Education, 11(19), 175–186. https://itt.cfu.ac.ir/article_4251.html (in Persian)
Kaiser, G., & Kaiser, S. (2026). The use of AI in teaching and learning: The power of feedback. In Foundations and Frameworks for AI in Education (pp. 255-290). IGI Global Scientific Publishing. https://www.igi-global.com/chapter/the-use-of-ai-in-teaching-and-learning/386309
Karimian, Z., Moslehi-Nejad, L., Fakhrzad, N., & Fakhrzad, M. (2023). Design, implementation, and evaluation of an online workshop on gamification training using a scenario-based approach and its effects on participants’ learning and satisfaction. Research in Medical Sciences Education, 15(3), 51–60. https://doi.org/10.32592/rmegums.15.3.51  (in Persian)
Kateb Ghojeh Beglou, M. M., Taghipour, F., & Kamrani, M. H. (2025). Representation of student teachers’ narratives on the formation of scientific identity at Farhangian University. Qualitative Research in Behavioral Sciences, 4(1), 123–140. https://doi.org/10.22077/qrbs.2025.9791.1113 (in Persian)
Moayeri, M. (2022). Identification and prioritization of effective indicators in the mathematics education curriculum at Farhangian University from student teachers’ perspectives using the fuzzy analytic hierarchy process. Research in Educational Systems, 16(57), 131–143. https://doi.org/20.1001.1.23831324.1401.16.57.10.9 (in Persian)
Molazahi, E., Sannagouei Moharrer, G. R., & Fardin, M. A. (2024). The effectiveness of a cognitive load–based flipped classroom on students’ self-regulated learning. Research in Educational Systems, 18(65), 101–113. https://doi.org/10.22034/jiera.2024.435436.3112 (in Persian)
Rajabian Deh Zireh, M., & Dertaj, F. (2025). The effect of AI-based gamified assessment on students’ self-directed learning and creative self-efficacy. Research in Educational Systems, 19(68), 71–88. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.515638.3311 (in Persian)
Sadeghnia, E., Ebrahimi Ghavam, S., & Pourhossein, M. (2025). The use of cognitive metaphors in teaching and its impact on students’ understanding: A systematic review study. Research in Educational Systems, 19(68), 37–53. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.529205.3335 (in Persian)
Schutz, A. (1967). The phenomenology of the social world. Northwestern University Press. https://nupress.northwestern.edu/9780810168022/phenomenology-of-the-social-world/
Soltani, R., & Shamsi, M. (2022). Empowering students to participate in teaching and classroom activities: Design, implementation, and evaluation based on the Ashur instructional model. Development Strategies in Medical Education, 9(4), 22–33. https://doi.org/10.32598/DSME.9.4.454.3  (in Persian)
Soltani, R., & Shamsi, M. (2024). Students’ evaluation of instructors’ methods of designing, implementing, and providing constructive feedback and its impact on student satisfaction and attitudes toward perceived academic success. Development Strategies in Medical Education, 11(3), 249–262. https://doi.org/10.32598/DSME.9.4.454.3  (in Persian)
Wang, Z., Gong, S. Y., Xu, S., & Hu, X. E. (2019). Elaborated feedback and learning: Examining cognitive and motivational influences. Computers & Education, 136, 130-140. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2019.04.003