این پژوهش با هدف بررسی کیفیت عناصر فرامتنی و بررسی رابطه آن‌ها با سطح شناختی پرسش‌های درک مطلب در کتاب «فارسی پایه چهارم» انجام شد.
روش پژوهش تحلیل محتوایی توصیفی - تحلیلی مبتنی بر چارچوب عملیاتی PMF‑7 بود که هفت بُعد فرامتنی شامل سازمان‌دهی، راهبری خواندن، پیوند تصویر – متن، نشانه‌گذاری و لحن، تعاملی/ پرسشی، چندرسانه‌ای و بار شناختی و صفحه‌آرایی را سنجید. نمونه شامل هشت درس نماینده از فصول مختلف کتاب بود که هر درس توسط دو کدگذار مستقل با استفاده از چک‌لیست ۲۸ آیتمی کدگذاری شد. تحلیل‌های کمی شامل آمار توصیفی، ضریب همبستگی اسپیرمن برای بررسی رابطه نمره کلی فرامتن و میانگین شدت شناختی پرسش‌ها، ضریب کاپا برای سنجش پایایی بین‌داوری و آلفای کرونباخ برای ارزیابی سازگاری درونی زیرمقیاس‌ها به‌کار گرفته شد.
یافته‌ها نشان داد میانگین نمره کلی فرامتن‌ها برابر با 37.25 از 56 (حدود 66.5 درصد) است؛ پایایی بین‌داوری مطلوب بود (Cohen’s Kappa ≈ 0.79) و آلفای کرونباخ زیرمقیاس‌ها در بازه 0.71 تا 0.86 قرار داشت. تحلیل رابطه‌ای نشان داد کیفیت کلی فرامتن با میانگین شدت شناختی پرسش‌ها همبستگی مثبت و معناداری دارد. تحلیل ابعادی مشخص کرد که سازمان‌دهی و پیوند تصویر - متن بیشترین نقش را در ارتقای پرسش‌های تحلیلی دارند، درحالی‌که راهبری خواندن و هم‌ترازی چندرسانه‌ای نیازمند تقویت‌اند.
نتیجه‏گیری: نتایج حاکی از آن است که اصلاحات هدفمند در قالب‌های راهبری خواندن، دستورالعمل‌های استفاده از رمزینه‌های صوتی و ویراستاری فنی می‌تواند به‌طور مؤثری سطح شناختی پرسش‌ها و کیفیت یادگیری خواندن را ارتقا دهد؛ پیشنهاد می‌شود این بازطراحی‌ها در قالب پایلوت مداخله‌ای در کلاس‌های واقعی آزمون شوند.