طراحی الگوی پارادایمی مهارت‏های کلیدی نوآوری باز در اکوسیستم آموزش عالی ایران

شیخی, لیلی; هویدا, رضا; مقتدایی, لیلا

doi:10.22034/jiera.2026.575412.3461

طراحی الگوی پارادایمی مهارت‏های کلیدی نوآوری باز در اکوسیستم آموزش عالی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

لیلی شیخی ¹

رضا هویدا ²

لیلا مقتدایی ³

¹ دانشجوی دکترای مدیریت آموزش عالی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

² دانشیارگروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

³ استادیارگروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

https://doi.org/10.22034/jiera.2026.575412.3461

چکیده

هدف: دانشگاه به عنوان موتور محرک نوآوری، نقش کلیدی در پرورش نخبگان و توسعه علم نافع ایفا می‌کند. در محیط تکنولوژیکی پویای امروز، نوآوری باز می‌تواند مزیت رقابتی دانشگاه‌ها را از طریق بهره‌گیری از ایده‌های داخلی و خارجی و مسیرهای بازاریابی متنوع افزایش دهد. با این حال، آموزش عالی ایران با چالش‌هایی مانند ناکارآمدی در حل مسائل راهبردی جامعه و کمبود زمینه‌های اجرایی برای نوآوری مواجه است. بر این اساس، پژوهش حاضر به طراحی الگوی پارادایمی مهارت‌های مورد نیاز برای توسعه نوآوری باز در دانشگاه‌ها می‌پردازد.
روش: در این پژوهش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با 11 صاحب‌نظر در حوزۀ نوآوری باز و آموزش عالی با نمونه‌گیری هدفمند جمع‌آوری گردید. روایی ابزار از طریق اعتبار محتوایی و پایایی از طریق بازبینی توسط مشارکت‌کنندگان تأمین شد. تحلیل متن مصاحبه‏ها با روش سیستماتیک (Struss & Corbin, 1990) با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA2022 صورت گرفت.
یافته‏ها: نتایج نشان داد که مهارت‌های مورد نیاز برای نوآوری باز در دو دستۀ سخت (دانش تخصصی، مدیریت دانش، مدیریت پروژه، و...) و نرم (خودآگاهی، مهارت ارتباطی، مذاکره، و...) قرار می‌گیرند. الگوی پارادایمی استخراج‌شده شامل سه مؤلفۀ اصلی شرایط، تعاملات و پیامدها بود.
نتیجه‏ گیری: این پژوهش تأکید می‌کند که توسعۀ نوآوری باز نیازمند رویکردی چندبُعدی است و الگوی پیشنهادی چهارچوبی برای برنامه‌ریزی ارائه می‌دهد. بر این اساس پرورش هر دو دسته مهارت‏ها در افراد درگیر در فرایند نوآوری، امری حیاتی است. پیشنهاد می‌شود دانشگاه‌ها برنامه‌های آموزشی برای تقویت مهارت‌ها، ترویج فرهنگ نوآوری، و توسعه شبکه‌های همکاری را در دستورکار قرار دهند تا اکوسیستم نوآورانه‌ای ایجاد شود.

کلیدواژه‌ها

آموزش عالی

نوآوری باز

مهارت‌های کلیدی

الگوی پارادایمی

اکوسیستم دانشگاهی

موضوعات

سیاستگذاری، برنامه ریزی و مدیریت آموزشی

پیری، م. (1403). شناسایی عوامل مؤثر بر نوآوری باز در یک مرکز آموزشی-پژوهشی. مطالعات علوم مدیریت دریایی، 5(2)، 57-88. https://www.sid.ir/paper/1507569/fa

تجری، م.، زاهد بابلان، ع.، اکبری، ت.، و معینی کیا، م. (1401). طراحی و اعتبارسنجی مدل دانشگاه باز بر اساس پارادایم نوآوری باز رویکردی آمیخته. پژوهش‏های مدیریت عمومی، 11(15)، 231-211doi: 10.22111/jmr.2022.39485.5565

جامی‌پور، م.، جعفری، س.، و نجفی، ن. (1399). چهارچوب عوامل موفقیت پیاده‌سازی نوآوری باز با استفاده از رویکرد فراترکیب. مدیریت، و توسعه فناوری، 8(2)، 77-115. https://doi.org/10.22104/jtdm.2020.3592.2246

درینی، و.، و وفایی یگانه، م. (1403). ارائه مدل توسعه مهارتهای مدیران آموزشی در عصر انقلاب چهارم صنعتی. پژوهش در نظام‏های آموزشی، 17(66)، 39-55. https://doi.org/ 10.22034/JIERA.2025.478337.3227

رضوانی، م.، و مرزبان، ش. (1402). شناسایی عوامل مؤثر بر نوآوری باز مبتنی بر تعامل صنعت و دانشگاه با رویکرد فراترکیب. مدیریت در دانشگاه اسلامی، 12(1)، 121-154. https://doi.org/10.22034/MIU.2023.25.121

نظامی، و.، قالوندی، ح.، و مهاجران، ب. (1403). نقش واسطه‏ای ویژگی‏های رهبری اصیل در رابطه بین سرمایه اجتماعی و رفتارهای کاری نوآورانه. پژوهش در نظا‏م‏های آموزشی، (17)،66-89. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.491775.3260 .105.

Ballestros, V. A., & Torres, R. A. (2025). Mapping the conceptual structure of research on open innovation in university-industry collaborations: a bibliometric analysis. Frontiers in Research, 10, 1-25. https://doi.org/10.3389/frma.2025.1693969.

Chesbrough, H. W. (2003). Open innovation: The new imperative for creating and profiting from technology. Harvard Business Press. https://doi.org/10.1108/14601060410565074

Chesbrough, H. W. (2020). Open innovation: The new imperative for creating and profiting from technology. Harvard Business Review Press. . https://doi.org/10.1093/oso/9780198841906.001.0001

Da Silva Meireles, F. R., Cláudia Azevedo, A., & Gama Boaventur, J. M. (2022). Open innovation and collaboration: A systematic literature review, Journal of Engineering and Technology Management, 65, 78-85. https://doi.org/10.1016/j.jengtecman.2022.101703

Darini, V. M., & Vafaei Yegane, M. (2024). Presenting the model of developing the skills of educational managers in the era of the fourth industrial revolution. Journal of Research in Educational Systems, 18(66), 39-55. https://doi.org/ 10.22034/JIERA.2025.478337.3227 (in Persian)

Drucker, P. F. (2015). Innovation and entrepreneurship. Routledge. https://www.routledge.com/Innovation-and-Entrepreneurship/Drucker/p/book/9781138019195

Edgar, G., & Kharazmi, O. A. (2023). Systems evaluation of university-industry collaboration efficiency in Iran: Current situation and proposed policy framework. Journal of the Knowledge Economy, 14(2), 645-675. 10.1007/s13132-021-00873-z

Grant, R. M. (2021). Contemporary strategy analysis. John Wiley & Sons. https://www.wiley.com/en-us/Contemporary+Strategy+Analysis%2C+11th+Edition-p-9781119815211

Grigorescu, A., Pirciog, S., Mochnacs, A.-E., & Sigurjonsson, T. O. (2025). The Future of Higher Education, Readiness for the Open Innovation Paradigm. Sage Open, 15(4). https://doi.org/10.1177/21582440251376790

Jamipour, M., Jafari, S. M., & Najafi, N.(2020). The framework of the success factors of open innovation implimentation using mthasynthesis approach. Journal of Technology Development Management, 8(2). 77-115. https://doi.org/10.22104/jtdm.2020.3592.2246 (in Persian)

Katzenbach, J. R., & Smith, D. K. (2015). The wisdom of teams: Creating the high-performance organization. HarperCollins. https://hbsp.harvard.edu/product/15042-HBK-ENG

Lyu, W., & Liu, J. (2021). Soft skills, hard skills: What matters most? Evidence from job postings. Applied Energy, 300, e117307. 10.1016/j.apenergy.2021.117307

McPhillips, M., & Licznerska, M. (2021). Open innovation competence for a future-proof workforce: A comparative study from four European universities. Journal of Theoretical and Applied Electronic Commerce Research, 16(6), 2442-2457. https://doi.org/10.3390/jtaer16060134

McPhillips, M., Nikitina, T., Tegtmeier, S., & Wójcik, M. (2022). What skills for multi-partner open innovation projects? Open innovation competence profile in a cluster ecosystem context. Sustainability, 14(20), e13330. https://doi.org/10.3390/su142013330.

Nezami, V. S., Ghalavandi, H., & Mohajeran, B. (2024). The Mediating Role of Authentic Leadership Characteristics in the Relationship between Social Capital and Innovative Work Behaviors. Journal of Research in Educational Systems, 18(66), 89- 105. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.491775.3260 (In Persian)

Piri, M. (1403). Identifying factors affecting open innovation in an educational-research center. Studies in Marine Management Sciences, 5(2), 57-88. https://www.sid.ir/paper/1507569/fa (in Persian)

Podmetina, D., Soderquist, K. E., Dabrowska, J., Hafkesbrink, J., & Lopez-Vega, H. (2017). Industrial needs for open innovation education. In A. L. Mention, A. Nagel, J. Hafkesbrink, and J. Dabrowska (Eds.), Innovation Education Reloaded: Nurturing Skills for the Future. The Open Innovation Handbook, LUT. https://doi.org/10.1108/EJIM-01-2017-0005

Rezvani, M., & Marzban, Sh. (2024). Identifying factors affecting open innovation based on interaction between industry and university with Meta-synthesis approach. Management in Islamic University, 12(26), 121-154. doi: 10.22034/MIU.2023.25.121 (in Persian)

Tajari, M., Zahed babolan, A., Akbari, T., & Moeinikia, M. (2022). Design and validation of an open university model based on the open innovation paradigm: A mixed approach. Public Management Researches, 15(57), 235-261.doi: 10.22111/jmr.2022.39485.5565 (in Persian)

Tajpour, M., Kawamorita, H., & Demiryurek, K. (2020). Towards the third generation of universities with an entrepreneurial approach. International Journal of Technoentrepreneurship, 4(2), 122-133. https://doi.org/10.1504/IJTE.2020.113927

The Global Economy (2024). Iran: Research and development expenditure, percent of GDP. https://www.theglobaleconomy.com/Iran/Research_and_development/

UNESCO. (2021). Science report 2021: Iran country profile. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://www.unesco.org/reports/science/2021/en/iran

Valencia-Arias, A., Gómez-Bayona, L., Moreno-López, G., Sialer-Rivera, N., Bernal, O-V., Gallegos, A., & Arias-Vargas, F. J. (2023). Research trends around open innovation in higher education: advancements and future direction. Frontiers in Education, 8, 1-9. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1146990

Vélez-Rolón, A. M., Méndez-Pinzón, M., & Acevedo, O. L. (2020). Open innovation community for university–industry knowledge transfer: A Colombian case. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 6(4), 181. https://doi.org/10.3390/joitmc6040181

WIPO. (2024). Global Innovation Index 2024: Iran (Islamic Republic of) ranking. World Intellectual Property Organization. https://www.wipo.int/edocs/gii-ranking/2024/ir.pdf