امید به تحصیل، کمک‌طلبی تحصیلی و بهزیستی تحصیلی: یک تحلیل میانجی‌گری

کشت‌ورز کندازی, احسان; سهرابی, نادره; کورش‌نیا, مریم; برزگر, مجید

doi:10.22034/jiera.2026.547953.3374

امید به تحصیل، کمک‌طلبی تحصیلی و بهزیستی تحصیلی: یک تحلیل میانجی‌گری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

احسان کشت‌ورز کندازی ¹

نادره سهرابی ²

مریم کورش‌نیا ³

مجید برزگر ³

¹ دانشجوی دکتری تخصصی گروه روان‌شناسی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران

² دانشیار گروه روان‌شناسی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران

³ استادیار گروه روان‌شناسی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران

https://doi.org/10.22034/jiera.2026.547953.3374

چکیده

هدف: هدف این پژوهش، بررسی نقش واسطه‌ای کمکطلبی تحصیلی در رابطۀ بین امید به تحصیل و بهزیستی تحصیلی در دانش‌آموزان بود.
روش: این پژوهش برحسب هدف، کاربردی و برحسب شیوۀ گردآوری اطلاعات، توصیفی-همبستگی بود. جامعۀ آماری پژوهش، شامل تمامی دانش‌آموزان دورۀ دوم متوسطه شهر شیراز در سال تحصیلی 1404-1403 بود که از بین آن‌ها 516 دانشآموز (223 پسر و 293 دختر) با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای تصادفی چندمرحله‌ای انتخاب شدند و به پرسشنامههای امید به تحصیل خرمایی و کمری (1396)، بهزیستی تحصیلی (Tuominen-Soini et al., 2012) و کمکطلبی تحصیلی (Ryan & Pintrich, 1997) پاسخ دادند. برای تحلیل داده‌ها، از روش تحلیل معادلات ساختاری با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-26 و AMOS-24 استفاده شد.
یافته‏ها: یافتهها نشان دادند که امید به تحصیل دارای با پذیرش کمکطلبی رابطه مستقیم و معنادار (01/0=p، 64/0=β) و با اجتناب از کمکطلبی رابطه منفی و معنادار (009/0=p، 49/0-=β) داشت. در حالی که اجتناب از کمکطلبی با بهزیستی تحصیلی رابطه معنادار نداشت (15/0=p، 12/0-=β)، رابطه پذیرش کمک‌طلبی با بهزیستی تحصیلی مستقیم و معنادار بود (005/0=p، 50/0=β). همچنین، امید به تحصیل به‌صورت غیرمستقیم، از طریق اجتناب از کمک‌طلبی (02/0= p، 11/0=β) و پذیرش کمکطلبی (008/0=p، 33/0=β) و تأثیر هم‌زمان این دو (009/0=p، 39/0=β)، با بهزیستی تحصیلی منفی و معنادار بود.
نتیجه‏ گیری: درنتیجه، یافته های پژوهش حاضر بیانگر اهمیت توجه به نقش امید به تحصیل و کمک طلبی تحصیلی در افزایش بهزیستی تحصیلی دانش آموزان است.

کلیدواژه‌ها

امید به تحصیل

بهزیستی تحصیلی

کمک‌طلبی تحصیلی

موضوعات

روان‌شناسی آموزشی و یادگیری

آربزی، م.، و فولاد‌چنگ، م. (1401). رابطه امید به تحصیل با بهزیستی تحصیلی در دوران آموزش مجازی: بررسی نقش واسطه‌ای خودتنظیمی تحصیلی. آموزش و ارزشیابی، 59(15)، 94-122. https://journals.iau.ir/article_699254.html

بارانی، ح.، خرمائی، ف.، شیخالاسلامی، ر.، و فولادچنگ، م. (1398). رابطه هیجان تحصیلی امید و بیصداقتی تحصیلی: بررسی نقش واسطهای کمکطلبی تحصیلی. مجله روانشناسی. 23(4 (پیاپی 92) )، 388-406. http://iranapsy.ir/Article/13980914193854

خرمایی، ف.، و کمری، س. (1396). ساخت و بررسی ویژگیهای روانسنجی مقیاس امید به تحصیل. دو فصلنامه راهبردهای شناختی در یادگیری. 5(18)، 37-15. https://doi.org/10.22084/j.psychogy.2017.9549.1284

سهرابی، ظ.، طاهرزاده قهفرخی، س.، حاتمپور، ا.، میروقشلاق، ف.، و محمدپور، م. (1400). رابطه اضطراب کرونا و بهزیستی تحصیلی با میانجی‌گری امید تحصیلی در دانش‌آموزان. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 15(55)، 165-177. https://doi.org/20.1001.1.23831324.1400.15.55.20.8

کشت‌ورز ‌کندازی.، ا.، رضایی‌فرد، ا.، و توماج، ‌ع. (1400). نقش واسطهای خودپنداره تحصیلی در رابطۀ بین امید به تحصیل و رفتار غیرمولد تحصیلی. روانشناسی. 99(25)، 490-510 .20.1001.1.18808436.1400.25.3.6.0 https://doi.org/

مرادی، م.، سلیمانیخشاب، ع.، شهابزاده، ص.، صباغیان، ح.، و دهقانیزاده، م. ح. (1395). آزمون ساختار عاملی و سنجش همسانی درونی نسخه ایرانی پرسشنامه بهزیستی تحصیلی. فصلنامه اندازهگیری تربیتی. 6(24)، 276-251. https://doi.org/10.22054/jem.2017.476.1018

یاوری، ه.، و جلیلی شیشوان، ع. (1399). اثربخشی یادگیری سازگار با مغز بر کارکردهای روزانه‏ حافظه و کمک‎طلبی تحصیلی دانش‏آموزان مبتلا به ناتوانی‏های یادگیری. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 14(51)، 175-190. https://doi.org/20.1001.1.23831324.1399.14.51.10.3

American Psychological Association. (2002). Ethical principles of psychologists and code of conduct. American Psychologist. 57(12), 1060-1073. https://doi.org/10.1017/jmo.2020.41

Arbezi, M., & Fooladchang, M. (2020). The relationship between academic hope and academic well-being duringvirtual education: Investigating the mediating role of academic self-regulation. Journal of Instructio and Evaluation. 15(59), 93-122. (in Persian) https://doi.org/10.30495/jinev.2023.1967559.2770

Arslan, G. (2018). School-based social exclusion, affective wellbeing, and mental health problems in adolescents: A Study of mediator and moderator role of academic self-regulation. Child Indicators Research. 11(3), 963-980. https://link.springer.com/article/10.1007/s12187-017-9486-3

Barani, H., Khormaei, F., Sheikh-ol-Eslami, R., & Foladchang, M. (2019). The relationship between academic excitement, hope, and academic dishonesty: Examining the mediating role of academic help-seeking. Journal of Psychology. 23(4 (92)), 388-406. (in Persian) http://iranapsy.ir/en/Article/13980914193854

Bennett, J., Khoshaba, B., & Houghton, S. (2024). Investigating changes in student mental health and help-seeking after introducing non-clinical well-being advisers at university. BMC Psychology, 12(1), 214.
https://doi.org/10.1186/s40359-024-01718-9

Bimerew, M. S., Fajardo, J. R., & Tessema, Z. T. (2024). Academic help-seeking behaviour and perceived barriers among university students: A cross-sectional study. BMC Medical Education, 24(1), 102.
https://doi.org/10.1186/s12909-024-05012-4

Bordbar, S., Mogadammorki, S., Atashbahar, O., Bahmaei, J., Vejdani, M., & Yusefi, A. (2025). The effect of emotional intelligence on academic performance with the mediating role of academic self-regulation: Evidence from college students. Discover Education, 4, 506. https://doi.org/10.1007/s44217-025-00952-2

Bozhani, E. F., Momeni, K., & Moradi, A. (2025). The relationship between school culture and students' academic well‐being through the mediating role of the satisfaction of the basic psychological needs: A correlational study. Health Science Reports, 8(3), e70379. https://doi.org/10.1002/hsr2.70379

Eccles, J. S., & Wigfield, A. (2023). Expectancy-value theory to situated expectancy-value theory: Reflections on the legacy of 40+ years of working together. Motivation Science. 9(1), 1–12. https://doi.org/10.1037/mot0000275

Feldman, D. B., & Kubota, M. (2015). Hope, self-efficacy, optimism, and academic achievement: Distinguishing constructs and levels of specificity in predicting college grade-point average. Learning and Individual Differences. 37, 210–216. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2014.11.022

Ge, D. (2025). Resilience and online learning emotional engagement among college students in the digital age: A perspective based on self-regulated learning theory. BMC Psychology, 13(1), Article 326. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02631-1

Goodwin, J., Sitzer, D., & Staples, L. (2025). Adolescents’ well-being, resilience, and attitudes to help-seeking: A school-based study. Journal of Community Psychology, 53(2), 412–428.
https://doi.org/10.1002/jcop.22914

Greco, C., Magnano, P., Platania, S., & Santisi, G. (2025). Assessing the relationship among academic engagement, well-being, and mental health: Featuring university students seeking support at a counselling facility. Applied Research in Quality of Life, 20(1), 67–89.
https://doi.org/10.1007/s11482-024-10345-8

Hansen, M. J., Palakal, M. J., & White, L. (2024). The importance of STEM sense of belonging and academic hope in enhancing persistence for low-income, Underrepresented STEM Students. Journal for STEM Education Research, 7(2), 155–180. https://doi.org/10.1007/s41979-023-00096-8

Indreswari, H., Probowati, D., & Rachmawati, I. (2024). Psychological well-being and student academic burnout. Jurnal Kajian Bimbingan Dan Konseling. 7(3), 13. https://doi.org/10.17977/um001v7i32022p138-149

Keshtvarz Kondazi, E., Rezaeifard, A., & Tomaj, A. (2021). The mediating role of academic self-concept in the relationship between academic hope and counterproductive academic behavior. Journal of Psychology. 3(25), 490-510. (in Persian) https://doi.org/20.1001.1.18808436.1400.25.3.6.0

Khormaee, F., & Kamari, S. (2017). Construction and examine the psychometric characteristics the Academic Hope Scale. Bi-Quarterly Journal of Cognitive Strategies in Learning. 5(8), 15-37. (in Persian) https://doi.org/10.22084/j.psychogy.2017.9549.1284

Khuhro, N. (2024). Study of Classroom Climate, Student Engagement, Self-Efficacy and Learning Experiences: An Analyses Employing Social Cognitive Theory. Academy of Education and Social Sciences Review. 4(1), 118-126. https://doi.org/10.48112/aessr.v4i1.722

Kiefer, S. M., & Shim, S. S. (2016). Academic help seeking from peers during adolescence: The role of social goals. Journal of Applied Developmental Psychology. 42, 80–88. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2015.12.002

Klimova, B., & Pikhart, M. (2025). Exploring the effects of artificial intelligence on student and academic well-being in higher education: a mini-review. Frontiers in psychology, 16, 1498132. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1498132

Kline, R. B. (2016). Methodology in the social sciences: Principles and practice of structural equation modeling (4th Ed.). New York, NY, US: Guilford Press. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=2326083

Lourenço, A., Paiva, M., & Valente, S. (2025). The dynamics of self‑regulated learning and emotional regulation in the educational path: A theoretical review. Creative Education, 16, 632–650. https://doi.org/10.4236/ce.2025.165039

McCabe, M. P., Timms, C., & Kang, Z. (2024). The relationship between university student help-seeking and well-being. Frontiers in Psychiatry, 15, 1345621. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1345621

Mohammadipour, M., & Rahmati, F. (2016). The predictive role of social adjustment, academic procrastination and academic hope in the high school students’ academic burnout. Interdisciplinary Journal of Education. 1(1), 35-45. https://doi.org/20.1001.1.26453460.2016.1.1.3.5

Moradi, M., Solimani Khashab, A., Shahabzadeh, S., Sabaghian Baghdad Abad, H., & Dehghani Zadeh, M. H. (2017). Testing for the Factor Structure and Measurement of Internal Consistency of the Irani Version of Academic WellBeing Questionnaire. Quarterly of Educational Measurement. 6(24), 251-276 (in Persian) https://doi.org/10.22054/jem.2017.476.1018

Muwonge, C. M., Schiefele, U., Ssenyonga, J., & Kibedi, H. (2017). Determinants of persistence among science teacher-trainees: Examining the role of self-efficacy, task value, and academic hope. Journal of Science Teacher Education. 28(6), 522-548. https://doi.org/10.1080/1046560X.2017.1379860

Newman, R. (2010). Encouraging students to seek academic help: The role of the educational therapist. The Educational Therapist. 31(2), 8-10. https://www.drrsnewman.com/storage/app/media/pdf/RNewman_S10.pdf

Pekrun, W. E. (2024). Control-value theory: from achievement emotion to a general theory of human emotions. Educational Psychology Review, 36(1), 45–68. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09765-2

Ryan, A. M., & Pintrich, P. R. (1997). Should I ask for help? The role of motivation and attitudes in adolescents help seeking in math class. Journal of Educational Psychology. 89(2), 329-341. https://doi.org/10.1037/0022-0663.89.2.329

Schumacker, R. E., & Lomax, R. G. (2010). A beginner's guide to structural equation modeling (3rd ed.). Routledge/Taylor & Francis Group. https://psycnet.apa.org/record/2010-14122-000

Snyder, C. R. (Ed.). (2000). Handbook of hope: Theory, measures, and applications. Academic Press. https://psycnet.apa.org/record/2000-00296-000

Sohrabi, Z., Taherzadeh Gahfaroki, S., Hatampour, E., Mirogeshlag, F. & Mohammadpour, M. (2022). The effect of corona anxiety on academic well-being with respect to the mediating role of academic hope . Journal of Research in Educational Systems, 15(55), 165-177(in Persian) https://doi.org/20.1001.1.23831324.1400.15.55.20.8

Taheri-Kharameh, Z., Khalili, Z., Sharafi, H., & Khahan-Yazdi, I. (2024). Academic well-being in medical students: the role of spiritual health and academic hope. Health Professions Education. 10(3), 209-213. https://hpe.researchcommons.org/journal/vol10/iss3/8/

Tay J. L. (2022). Online hope intervention on help-seeking attitudes and intentions among young adults in Singapore: A randomized controlled trial and process evaluation. Archives of psychiatric nursing, 41, 286–294. https://doi.org/10.1016/j.apnu.2022.09.008

Tuominen-Soini, H., Salmela-Aro, K., & Niemivirta, M. (2012). Achievement goal orientations and academic well-being across the transition to upper secondary education. Learning and Individual Differences. 22(3), 290-305. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2012.01.002

Williams, S., & Woodruff-Borden, J. (2015). Parent emotion socialization practices and child self-regulation as predictors of child anxiety: The mediating role of cardiac variability. Child Psychiatry & Human Development. 46(4), 512-522. https://doi.org/10.1007/s10578-014-0492-0

Wole, F. T., Negasi, R. D., & Abebe, A. S. (2025). Academic help seeking behavior as a mediator of the relationship between social skill and mathematics achievement among primary school students. Scientific reports, 15(1), 19533. https://doi.org/10.1038/s41598-025-99014-8

Yang, Y., Liu, R. D., Ding, Y., Wang, J., Chen, Y., Zhou, H., & Yang, X. (2025). The influence of competitive and cooperative classroom climate on middle school students' academic help seeking. Learning and Individual Differences. 119, 102647. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2025.102647

Yavari, H. & Jalili Shishavan, A. (2020). The effectiveness of a brain based learning on everyday memory functioning and academic help seeking of students with learning disability. Journal of Research in Educational Systems, 14(51), 175-190. (in Persian) https://doi.org/20.1001.1.23831324.1399.14.51.10.3