روند تغییرات و نقش عوامل نگرش، علاقه و خودپندارۀ علوم دانش‎آموزان پایۀ هشتم بر پیش‏بینی عملکرد علوم بر مبنای مطالعات تیمز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد دانشگاه آزاد اسلامی، گروه روان‌شناسی تربیتی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

3 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب (مدیر مطالعات بین‎المللی تیمز و پرلز ایران، پژوهشگاه مطالعات آموزش‌وپرورش)، ایران.

چکیده
در این مطالعه روند تغییرات نقش متغیرهای خودپنداره، نگرش و علاقه به علوم بر پیش‏بینی عملکرد دانش‎آموزان پایۀ هشتم کشور در مطالعات تیمز در سال‌های 2003، 2007، 2011 و 2015 بررسی شده است. برای بررسی داده‎های 21434 دانش‎آموز پایۀ هشتم که در چهار مطالعۀ ادواری تیمز شرکت داشتند، از تحلیل عاملی تأییدی، اندازه‎های اثر و مدل‎یابی معادلات ساختاری استفاده شده است. یافته‏ها نشان می‎دهد که در فاصلۀ سال‎های 2003 تا 2007 همراه با افزایش متوسط نمرۀ علوم، متوسط خودپندارۀ علوم و نگرش نسبت به علوم نیز افزایش یافته است. تغییرات نگرش در این دوره بسیار جزئی است. در فاصلۀ سال‎های 2007 تا 2011 همراه با افزایش متوسط نمرۀ پیشرفت، متوسط خودپندارۀ علوم، نگرش و علاقه نسبت به علوم نیز افزایش یافته‏اند. در فاصلۀ سال‎های 2011 تا 2015 همراه با کاهش متوسط نمرۀ علوم، متوسط خودپندارۀ علوم و متوسط علاقه به علوم نیز کاهش یافته است، ولی متوسط نگرش نسبت به علوم افزایش یافته است. نتایجSEMنشان می‏دهد که خودپندارۀ علوم به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم عملکرد علوم دانش‏آموزان را پیش‏بینی می‏کند. همچنین، یافته‏ها نشان داد که نگرش و علاقه به علوم اثر منفی بر عملکرد علوم دارند. بررسی دلایل اثر منفی نگرش و علاقه به علوم بر عملکرد علوم به مطالعات چندجانبۀ روان‎شناختی و جامعه‌شناختی نیاز دارد. از طرفی، ازآنجاکه نگرش متغیر مهمی در یادگیری است، علل همسو نبودن نگرش نسبت به علوم با نمرۀ پیشرفت به‌ویژه در آزمون 2015 باید موردتوجه و شناسایی قرار گیرد

کلیدواژه‌ها


افشاری‏زاده، سید احسان؛ کارشگی، حسین و ناصریان، حمید (1392). بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامۀ خودپندارۀ تحصیلی دانش‎آموزان دبستانی شهر تهران. فصلنامه روش‎ها و مدل‏های روان‌شناختی، 11(3)، 66-53.
بلوم، بنجامین س (1374). ویژگی‌های آدمی و یادگیری آموزشگاهی. ترجمۀ علی‌اکبر سیف. تهران: دوران.
پهلوان صادق، اعظم؛ فرزاد، ولی‌الله (1388). عملکرد علوم دانش‏آموزان ایرانی در مطالعۀ تیمز 2003 با توجه به متغیرهای فردی و خانوادگی. دانش و پژوهش در علوم تربیتی-برنامه‎ریزی درسی، 21، 24-1.
سیف، علی‌اکبر (1392). روان‌شناسی پرورشی نوین: روا‌‌ن‌شناسی یادگیری و آموزش (ویرایش هفتم). تهران: دوران.
ضیائیان، الهام (1392). بررسی رابطۀ سواد خواندن دانش‏آموزان پایۀ چهارم ابتدایی با عملکرد علوم آن‌ها در مطالعات تیمز و پرلز 2011. پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
عابدی، صمد؛ کرم‏دوست، نوروزعلی؛ رحیمی‎نژاد، عباس و حجازی، الهه (1388). ارائۀ مدل رگرسیونی پیشرفت تحصیلی در درس علوم دانش‎آموزان دورۀ راهنمایی، بر اساس داده‎ها و نتایج مطالعۀ تیمز 99 (TIMSS-S). نشریه روان‎شناسی و علوم تربیتی (دانشگاه تهران)، 82، 152-133.
عبدی، علی؛ نوروزی، داریوش؛ ملکی، حسن و ابراهیمی قوام، صغری (1390). مقایسۀ اثربخشی راهبرد تدریس مبتنی بر هوش چندگانه و روش متداول بر پیشرفت تحصیلی و نگرش به یادگیری درس علوم دانش‎آموزان پایۀ پنجم ابتدایی. فصلنامۀ نوآوری‎های آموزشی، 37، 120-101.
کبیری، مسعود؛ کریمی، عبدالعظیم و بخشعلی‎زاده، شهرناز (1395). یافته‎های ملی تیمز 2015 روند 20 ساله آموزش علوم و ریاضیات ایران در چشم‎انداز بین‎المللی. تهران: مؤسسه فرهنگی مدرسه برهان (انتشارات مدرسه).
کریمی، عبدالعظیم؛ کبیری، مسعود (1392). مقایسۀ عملکرد کشورهای برتر و ضعیف‏تر تیمز 2007 ازنظر به‌کارگیری روش‎های تدریس در کلاس‎های علوم. فصلنامۀ برنامۀ مطالعات درسی ایران، 31، 106-91.
کیامنش، علیرضا و محسن‎پور، مریم (1392). روند عملکرد دانش‎آموزان ایران در ریاضیات، علوم و عوامل نگرشی با تأکید بر تفاوت‎های جنسیتی (بر اساس یافته‎های مطالعات تیمز). فصلنامۀ تعلیم و تربیت، 114، 114-89.
کیامنش، علیرضا و معراجی، سارا (1390). نقش خودپندارۀ علوم، نگرش نسبت به علوم و ارزش نسبت به علوم بر عملکرد تحصیلی علوم دانش‎آموزان پایۀ هشتم ایران و سوئد (بر اساس داده‏های تیمز 2007). فصلنامۀ رویکردهای نوین آموزشی، 40، 23-14.
.http://WWW.des.emory.edu/mfp/BanEncy.html.
Abu-Hilal, Maher M., Abdelfattah, Faisal, Abduljabbar, Adel & Marsh, Herbert W. (2013). Attitudes toward School, Homework, Subject Matter Value, Self-Concept and Positive Affect: A StructuralEquation Model. 5th IEA International Research Conference.
Bacus, Marietes P. (2014). Parenting Styles, Self-Concept and Attitude of Students: A Causal Model on Academic Performance. International Conference on Economics, Social Sciences and Languages (ICESL'14) May 14-15, 2014 Singapore.
Bandura, Albert. (1994). Self-efficacy. Encyclopedia of Human Behavior, vol.4, pp.71–81.New York: Academic Press
Bofah, Emmanuel Adu-tutu. (2015). Reciprocal determinism between student’s mathematics self-concept and achievement in an African context. Konrad Krainer; Naďa Vondrová. CERME 9 - Ninth Congress of the European Society for Research in Mathematics Education, Feb 2015, Prague, Czech Republic. pp.1688-1694, Proceedings of the Ninth Congress of the European Society for Research in Mathematics Education
Chandrasena, Wanasinghe. (2013).Seeding Science Success: Relations of Secondary Students’ Science Self-Concepts and Motivation with Aspiration and Achieivement. Google Scolar
Chandrasena, Wanasinghe, Graven, Rhonda G., Tracey, Danielle & Dillon, Anthony. (2014). Seeding Science Success: Psychometric Properties of Secondary Science Questionnaire on Students’ Self-Concept, Motivation, and Aspirations. Australian Journal of Educational & Developmental Psychology, 14, 186-201.
Chang, Yuwen. (2008).Gender Differences in Science Achievement, Science Self-concept, and Science Values. The secondIEA international research conference: Proceedings of IRC-2008.
Chiu, Ming Ming & Klassen, Robert M. (2010). Relations of mathematics self-concept and its calibration with mathematics achievement: Cultural differences among fifteen-year-olds in 34 countries. Learning and Instruction, 20(1), 2-17.
George, Rani. (2000). Measuring Change in Students' Attitudes toward Science over time: An Application of Latent Variable Growth Modeling. Journal of Science Education and Technology, 9, 3, 213-225.
Hau, kit-Tai.; Marsh, Herbert W. (2015). Academic Self-Concept and Achievement Encyclopedia of the Social and Behavioral Science (second edition), American Psychological Association, 54-63.
Jen, Tsung-Hau & Chien, Chin-Lung. (2008).The Influences of the Academic Self-concept on Academic Achievement: From a Perspective of Learning Motivation (Draft). The Proceedings of IRC 2008.
Khalaila, Rabia. (2015).The Relationship between Academic Self-Concept Intrinsic Motivation, Test Anxiety, and Academic Achievement among NursingStudents: Mediating and Moderating Effects. Nurse Education Today, 35(3), 432-438.
Martin, Michael O., Mullis,Ina V.S., Gonzalez,EugenioJ. & Chrostowski,Steven J. (2004). TIMSS 2003 International Science Report. TIMSS & PIRLS International Study Center, Lynch School of Education, Boston College.
Min, Inah, Cortina, Kai S. & Miller, Kevin F. (2016). Modesty Bias and the Attitude-Achievement Paradox across Nations: A Reanalysis of TIMSS. Leraning and Individual Differences, 51, 359-366
Mullis,Ina V.S. & Martin, Michael O. (2013). PIRLS 2016 Assessment Framework. TIMSS & PIRLS International Study Center, Lynch School of Education, Boston College & International Association for the Evaluation of Educational Achievement (IEA)
Pinkxten, M., Wouters, S., Preckel, F. & Verschueren, K. (2015). The formation of academic self-concept in elementary education: A unifying model for external and internal comparisons. Contemporary Educational Psychology, 41, 124-132.
Shen, Ce & Tam, Hak Ping. (2006). The paradoxical relationship between students’achievement and their self-perception: A cross-national analysis based on three waves of TIMSS data. The secondIEA international research conference: Proceedings of IRC-2006.
Shutenko, Elena. (2015).Motivational and Conceptual Aspects of Students' Self-fulfillmentin University Education. Procedia - Social and Behavioral Sciences 214, 325 – 331.
Simpkins, S. D., Davis-Kean, P. E., & Eccles, J. S. (2006). Mathand science motivation: A longitudinal examination of the links between choices and belief. Developmental Psychology, 42, 70-83.
Tahar, N. Fadilah, Ismail, Z., Zamani, N. Diana & Adnan, N. (2010). Students’ Attitude toward Mathematics: The Use of Factor Analysis in Determining the Criteria. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 8, 476-481.
Valentine, J. C., Dubois, D. L., Cooper, H. (2004). The relations between self-beliefs and academic achievement: A systematic review. Educational Psychologist, 39(2), 111-133.
Wang, J. (2007). A Trend Study of Self-Concept and Mathematics Achievement in a Cross-Cultural Context. Mathematics Education Research Journal, 19, 33–47.
Wang, J. (2012). A Comparative Study of Science Achievement and Self-Concept during a Historical Transition. International Education Studiesl, 5, 1,
Wilkins, J. L. M., Zembylas, M., & Travers, K. J. (2002). Investigating correlates of mathematics and science literacy in the final year of secondary school. In D. F. Robataille & A. E. Beaton (Eds.),Secondary analysis of the TIMSS results: A synthesis of current research. Boston, MA: Kluwer Academic Publishers.
Wilkins, Jesse L.M. (2004). Mathematics and science self-concept: An international investigation. TheJournal of Experimental Education, 72, 331-46. http://dx.doi.org/10.3200/JEXE.72.4.331-346
Wilson, Maureen E. (2004). Teaching, Learning, and Millennial Students. New Directions for Students Services, 106, 59-72.