پژوهش در نظام‌های آموزشی
مجله علمی

تحلیل کیفی پدیده «کم‌کاری پنهان » در دانشگاه‌های دولتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

زهره محمدیاری 1
ولی محمد درینی 2
محمد تابان 3

1 گروه مدیریت، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.

2 گروه مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 گروه مدیریت، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

https://doi.org/10.22034/jiera.2026.584970.3516
چکیده
هدف: کم‌کاری پنهان پدیده‌ای نوظهور در رفتار سازمانی است که در آن کارکنان صرفاً به انجام حداقل وظایف تعریف‌شده اکتفا کرده و از هرگونه رفتار داوطلبانه و فرانقشی پرهیز می‌کنند. این پژوهش با هدف تحلیل کیفی عوامل زمینه‌ساز، نشانه‌ها و پیامدهای پدیده کم‌کاری پنهان در میان اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های دولتی ایران انجام شده است.
روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام گرفت. قلمرو پژوهش، دانشگاه‌های دولتی شهر تهران بود. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ نفر از اعضای هیئت علمی بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته عمیق بود. تحلیل داده‌ها مطابق با مراحل شش‌گانه براون و کلارک (۲۰۰۶) انجام شد
یافته‏ها: یافته‌های پژوهش در قالب سه دسته عوامل سازماندهی شدند. در بخش عوامل زمینه‌ساز، چهار مضمون فراگیر شامل؛ زمینه‌های ساختاری/سیاستی، حکمرانی و مدیریت دانشگاهی، اقلیم فرهنگی/بین‌فردی و عوامل فردی/روان‌شناختی شناسایی شدند. در بخش نشانه‌ها، پنج مضمون فراگیر شامل حداقل‌گرایی در نقش آموزشی، پژوهشی و خدماتی، مدیریت تصویر و الگوهای تعاملی سرد به دست آمد. در بخش پیامدها، چهار مضمون فراگیر در سطوح فردی، آموزشی، سازمانی و کلان/سیستمی استخراج گردید
نتیجه‏گیری: کم‌کاری پنهان در دانشگاه‌های دولتی پدیده‌ای چندعلتی است که ریشه در تعامل عوامل ساختاری، مدیریتی، فرهنگی و فردی دارد. این پدیده ضمن تضعیف هویت حرفه‌ای اساتید، کیفیت آموزش و پژوهش را کاهش داده و در بلندمدت مأموریت‌های بنیادین دانشگاه را به مخاطره می‌اندازد. بازطراحی نظام ارزیابی، کاهش بوروکراسی، تقویت عدالت سازمانی و توانمندسازی رهبران دانشگاهی از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری و مدیریت این پدیده هستند.

کلیدواژه‌ها

کم کاری پنهان
کناره گیری روانشناختی
دانشگاه های دولتی
اعضای هیات علمی
موضوعات
پژوهش در نظام‌های آموزشی
دوره 20، شماره 74
پاییز 1405
صفحه 59-82

صفحه اصلی

اعضای هیات تحریریه

ارسال مقاله

تماس با ما