هدف: این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین آسیب‌های ناشی از فقر آموزشی و پیامدهای آن بر عدالت و توسعه آموزشی انجام شد. روش: مطالعه حاضر از نوع کاربردی و مبتنی بر رویکرد کیفی است و با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه مشارکت‌کنندگان شامل مدیران آموزش‌وپرورش و متخصصان علوم تربیتی بود که به‌شیوه نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری انتخاب شدند؛ به این ترتیب، ۱۳ نفر در فرایند گردآوری داده‌ها مشارکت داشتند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با الگوی تحلیل مضمون تحلیل شدند. برای ارتقای اعتبار و اعتمادپذیری نتایج، از راهبردهایی همچون بازبینی مشارکت‌کنندگان، ارزیابی همتایان و استفاده از ناظران بیرونی استفاده شد. یافتهها: یافته‌های پژوهش منجر به شناسایی 50 مضمون پایه و 25 مضمون سازمان‌دهنده شد که در قالب پنج مضمون فراگیر شامل «نابرابری‌های زیرساختی و محیطی»، «محرومیت آموزشی»، «نابرابری در کیفیت یادگیری و فقدان مهارت»، «ضعف سرمایه انسانی و مدیریتی» و «مشکلات روانی و اجتماعی» طبقه‌بندی گردیدند. علاوه بر این، عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و تداوم فقر آموزشی در چهار محور اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی و ساختاری تشخیص داده شد. راهبردهای کاهش فقر آموزشی در چهار دسته کلی «مدیریت داده‌محور و تخصیص بهینه منابع»، «توانمندسازی راهبردی نیروی انسانی»، «مداخلات هدفمند جبرانی ـ اجتماعی» و «تقویت مشارکت خانواده و جامعه» ارائه شد. نتیجه گیری: فقر آموزشی پدیده‌ای چندبعدی است که از کنش متقابل و پیچیده عوامل ساختاری، مدیریتی، اقتصادی و اجتماعی ناشی می‌شود. کاهش این پدیده نیازمند اتخاذ رویکردی یکپارچه و بهره‌گیری از سیاست‌گذاری‌های مبتنی بر شواهد در نظام آموزشی است.
علی پور فدافن، ملیحه و جعفری، سکینه. (1405). آسیب‌شناسی فقر آموزشی در راستای عدالت و توسعه آموزشی. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 20(74)، 83–99. https://doi.org/10.22034/jiera.2026.578943.3476
MLA
علی پور فدافن، ملیحه، و جعفری، سکینه. "آسیب‌شناسی فقر آموزشی در راستای عدالت و توسعه آموزشی"، پژوهش در نظام‌های آموزشی، 20، 74، 1405، 83–99. doi: 10.22034/jiera.2026.578943.3476
HARVARD
علی پور فدافن، ملیحه، و جعفری، سکینه. (1405). 'آسیب‌شناسی فقر آموزشی در راستای عدالت و توسعه آموزشی'، پژوهش در نظام‌های آموزشی، 20(74), pp. 83–99. doi: 10.22034/jiera.2026.578943.3476
CHICAGO
علی پور فدافن، ملیحه و جعفری، سکینه، "آسیب‌شناسی فقر آموزشی در راستای عدالت و توسعه آموزشی." پژوهش در نظام‌های آموزشی، 20 74 (1405): 83–99, doi: 10.22034/jiera.2026.578943.3476
VANCOUVER
علی پور فدافن ملیحه، جعفری سکینه. آسیب‌شناسی فقر آموزشی در راستای عدالت و توسعه آموزشی. پژوهش در نظام‌های آموزشی. 1405;20(74):83–99. doi: 10.22034/jiera.2026.578943.3476
