پژوهش در نظام‌های آموزشی
مجله علمی

شناسایی ابعاد و ویژگی‌های برنامه درسی متراکم در دوره ابتدایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

فرزانه عسکری 1
محمد جوادی پور 2
رضوان حکیم زاده 3
کیوان صالحی 4

1 دانشجوی دکتری برنامه ریزی درسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 نویسنده مسئول، دانشیار گروه روش‏‎ها و برنامه‌‏‏های آموزشی و درسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه روش‌‏ها و برنامه‌‏‏های آموزشی و درسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 دانشیار بخش تخصصی پژوهش و سنجش؛ دانشکده روان شناسی و علوم‌تربیتی؛ دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22034/jiera.2024.420665.3058
چکیده
هدف: برنامه درسی متراکم، پدیده‏ای نوظهور و پیچیده در حوزه‏ی برنامه درسی است که شناخت آن برای هر نظام آموزشی یک ضرورت محسوب می‏شود. پیشگیری از این مسئله، نیازمند بررسی همه‏جانبه‏ی آن از حیث ابعاد و ویژگی‏ها است؛ بنابراین پژوهش حاضر، با هدف شناسایی ابعاد و ویژگی‏های برنامه درسی متراکم در دوره ابتدایی انجام شد.
روش: رویکرد پژوهش کیفی و روش آن مرور نظام‏‌مند بر اسـاس راهبرد هفت مرحله‌‏ای Wright و همکـاران (2007) بود. جامعه پژوهش، متشکل از ۷۱ مطالعه بود که در بازه‏ی زمانی (۲۰۲۳-۲۰۰۰) از پایگاه‌‏های داده داخلی و خارجی معتبر گردآوری شد که پس از ارزیابی کیفیت، ۳۸ مقاله انتخاب گردید و از طریق کدگذاری مورد تحلیل قرار گرفت.
یافته‏‌ها: یافته‏‌های پژوهش نشان داد برنامه درسی متراکم دارای سه بعد فردی، سازمانی و آموزشی است. بعد فردی، شامل احتکار محتوا توسط متخصصان موضوعی، تهدید سلامت جسمی و روحی دانش‌‏آموز، فرسودگی شغلی معلمان، ایجاد وضعیتی دوگانه برای مدیران و جابه‌‏جایی نقش معلم و والدین؛ بعد آموزشی شامل حجم بیش‏ ازحد اهداف، افزودن محتوای جدید بدون کاهش محتوای قبلی، تعدد تکالیف و فعالیت‏‌ها، محدودیت زمان و ارزشیابی‏‌های متعدد و زمان‏بر و بعد سازمانی دربرگیرنده‏‌ی تصمیمات شتاب‏زده و بدون پشتوانه پژوهشی، نگاه ابزاری به برنامه درسی برای تحقق اهداف سیاسی و اجتماعی، حجیم بودن اسناد برنامه درسی و طرح‌‏ها و برنامه‏‌های متعدد بود.
نتیجه‌‏گیری: نتایج نشان داد که برنامه درسی متراکم پدیده‏ای چندبعدی است که پیشگیری از آن نیازمند توجه به عناصر برنامه درسی، ذی‏نفعان و تصمیمات سازمانی است.

کلیدواژه‌ها

برنامه درسی متراکم
تراکم برنامه درسی
دوره ابتدایی
مرور نظام‏‌مند

موضوعات

بابایی، مظهر. (1402). رویکردی پدیدارشناسانه به تجربه زیسته نو معلمان. پژوهش در نظام‏‌های آموزشی، 17(61)، ۸۶-۷۰.
ضیاءنژاد شیرازی، آسیه، سهرابی، نادره، کوروش‏‌نیا، مریم، بقولی، حسین و کاظمی، سلطانعلی. (۱۴۰۱). تدوین معادله افتراقی عوامل فردی مؤثر بر عملکرد در آزمون تیمز 2019 در دانش‌‏آموزان با عملکرد بالا و پایین.  پژوهش در نظام‏‌های آموزشی، ۱۶(۵۸)، ۱۲۹-۱۴۱.
طلایی، ابراهیم. (۱۳۹۸). علم و عمل. رشد مدرسه زندگی. ۱۶(۱)، ۳۲-۳۵.
طلایی، ابراهیم. (۱۴۰۰). هرس برنامه درسی؛ تلاشی برای تضمین تحقق اهداف قصد شده. رشد مدرسه فردا. ۱۷(۷)، ۲۵-۲۲.
پژوهش در نظام‌های آموزشی
دوره 17، شماره 63
زمستان 1402
صفحه 34-48

صفحه اصلی

اعضای هیات تحریریه

ارسال مقاله

تماس با ما