پژوهش در نظام‌های آموزشی

چکیده واژة مرجعیت علمی در اذهان عمومی شبکه‌ای از معانی و مفاهیم را به وجود می‌آورد، که این تعدد معانی و مفاهیم موجب تضارب آراء و عدم وحدت نظر صاحب‌نظران برای تعریف واحد از آن شده است. این پژوهش با هدف مفهوم‌پردازی مرجعیت علمی به منظور دستیابی به یک تعریف جامع و بررسی معادل آن در فرهنگ لاتین صورت پذیرفته است. روش تحقیق کیفی، از نوع نظریۀ برخاسته از داده‌ها و همچنین گروه کانونی بوده و از جهت هدف اکتشافی است. جامعة آماری، شامل ده نفر از افراد صاحب‌نظر در قالب خبرگان مدیریت و نظام علمی کشور بوده و ابزار جمع آوری داده‌ها مصاحبه اکتشافی و همچنین بنا به ضرورت با انجام مطالعات کتابخانه‌ای صورت پذیرفته است. با استفاده از نتایج تجزیه و تحلیل روش نظریه برخواسته از داده‌ها سه مقولۀ اصلی مربوط به مفهوم مرجعیت علمی شامل ویژگی‌های شخصیتی، معنویت و شایستگی‌های علمی احصاء و همچنین علاوه بر تعریف مرجعیت علمی، واژگان لاتین برای معادل‌سازی این مفهوم از نگاه خبرگان، استخراج شد. نتایج حاصل از گروه کانونی پس از پیشنهاد سه روش شامل رویکرد استفاده از استعاره، دیدگاه پیروان و رویکرد یا تجربه «هاوک زینیسکی» در معرفی مراجع مدیریت، نهایتاً رویکرد استفاده از استعاره‏سازی برای مفهوم‏پردازی مرجعیت علمی پس از تحلیل مورد تأیید قرار گرفت.

چکیده هدف اصلی این پژوهش بررسی رابطۀ ابعاد انگیزش ‌تحصیلی با اشتیاق ‌تحصیلی است. نمونۀ این پژوهش شامل 187 نفر از دانش‌آموزان سال سوم دبیرستان شهر اهواز بود که با روش تصادفی چندمرحله‌ای انتخاب شدند. برای سنجش متغیرهای مورد مطالعه از پرسشنامۀ انگیزش ‌تحصیلی، بی‌انگیزگی ‌تحصیلی و پرسشنامه اشتیاق ‌تحصیلی استفاده شد. داده‌ها با روش‌های همبستگی ساده و تحلیل رگرسیون چندگانه تجزیه و تحلیل شدند. نتایج حاکی از وجود رابطۀ مثبت و معنی‌دار بین ابعاد انگیزش ‌تحصیلی درونی و بیرونی با اشتیاق تحصیلی و رابطۀ منفی معنی‌دار بین ابعاد بی‌انگیزگی تحصیلی با اشتیاق تحصیلی بود. علاوه بر این، نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون چندگانه نشان دادند که از میان ابعاد مختلف انگیزش ‌تحصیلی، ابعاد باورهای تلاش، ارزشمندی تکالیف، ویژگی‌های تکلیف و انگیزش درونی تجربه برانگیختگی بیشترین نقش را در تبیین واریانس ابعاد اشتیاق ‌تحصیلی دارند.

چکیده هدف از پژوهش حاضر، بررسی تأثیر استفاده از رسانه‌های آموزشی متنوع در یادگیری مفاهیم انتزاعی فیزیک حالت جامد ویژه فیزیک ـ مکانیک رشتۀ ریاضی ـ فیزیک دورۀ پیش‏دانشگاهی است. جامعۀ آماری پژوهش را دانش‌آموزان دختر دورۀ پیش‌دانشگاهی منطقۀ بوستان و گلستان رباط کریم تشکیل می‌دهند که در نیمسال دوم سال تحصیلی 90-89 مشغول تحصیل بودند. نمونۀ آماری پژوهش شامل 60 نفر دانش‌آموز بود که از طریق نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و در طرح آزمایشی، به طور مساوی در دو گروه آزمایش و کنترل جای داده شدند. گروه آزمایش دانش‌آموزانی بودند که در تدریس خود از انواع رسانه‌های آموزشی(اسلاید، فیلم، آزمایشگاه مجازی، شبیه‏سازی رایانه‌ای و...) استفاده کردند؛ در حالی که گروه کنترل برای یادگیری مفاهیم انتزاعی فیزیک حالت جامد از شیوه سنتی و معمول تدریس استفاده نمودند. برای گردآوری داده‌ها از یک آزمون پیشرفت تحصیلی محقق‏ساخته و یک پرسشنامۀ استانداردشده برای سنجش نگرش و انگیزه استفاده شد. ابزارهای ساخته‏شده از روایی و اعتبار مناسبی برخوردار بودند. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی و استنباطی بهره برده شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بین میانگین نمرات دانش‌آموزان گروه آزمایش و کنترل در آزمون پیشرفت تحصیلی (پس آزمون) تفاوت معنی‌داری وجود ندارد، اما میانگین نمرات نگرش و انگیزش گروه آزمایش، تفاوت معنی‌داری با گروه کنترل داشت و می‌توان گفت که با وجود تأثیر نداشتن استفاده از رسانه‌های آموزشی در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان، نگرش و انگیزش آنان به طور قابل ملاحظه‌ای تحت تأثیر قرار گرفته است.

چکیده هدف نوشتار حاضر ارزیابی و مقایسه توانمندی‌های دانشجو ـ معلمان و مدرسان مراکز تربیت معلم در بهره‏گیری از اینترنت در زمینه‏های گوناگون آموزشی و تربیتی است. هدف دیگر این نوشتار، شناسایی دلایل تفاوت‌های احتمالی توانمندی‌ها در این دو گروه و  شناسایی موانع موجود برای استفاده از نوآوری‌های نوین در مراکز تربیت معلم است. این پژوهش توصیفی ـ پیمایشی و نمونۀ آماری شامل 180 نفر از دانشجو ـ معلمان و مدرسان آنان بود. داده‌ها از طریق پرسشنامه محقق‏ساخته، مصاحبۀ نیمه ساختاریافته و همچنین مشاهده‏نامه گردآوری شدند. داده‏های کمی با استفاده از فراوانی، میانگین، آزمون تی مستقل و تحلیل واریانس آنوا و داده‏های کیفی با کدگذاری، سازماندهی و استخراج مقوله‌ها تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که دانشجو ـ معلمان از مهارت‌های کافی در بهره‏گیری از اینترنت برخوردار نبودند و مهارت‏شان در حیطه‏های گوناگون بهره‏گیری از اینترنت از مدرسان‏شان کمتر بود. مهارت هر دو گروه در زمینۀ آموزشی کمتر از حد متوسط بوده است.  تحلیل یافته‏های کیفی نشان داد که مهم‌ترین موانع به کارگیری اینترنت از سوی مدرسان و دانشجویان در مراکز تربیت معلم: عدم تلفیق فنّاوری در برنامه‏های درسی مراکز تربیت معلم، عادت به شیوه‏های سنتی یاددهی و یادگیری، عدم اعتقاد به نقش فنّاوری در بهبود کیفیت تدریس، کمبود امکانات سخت افزاری و نرم افزاری در مراکز تربیت معلم بود.

چکیده هدف از انجام این تحقیق بررسی مقایسه‏ای میزان کیفیت زندگی کاری در معلمان مدارس فنی و نظری دورۀ متوسطۀ استان کردستان است. روش تحقیق، توصیفی است. جامعۀ آماری این پژوهش، کلیۀ معلمان دورۀ متوسطۀ استان کردستان در سال تحصیلی87-1386 است که تعداد آنان 3610 نفر است. روش نمونه‏گیری تصادفی طبقه‏ای بوده و حجم نمونه 410 نفر است. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامۀ کیفیت زندگی کاری است که ضریب اعتبار آن به وسیلۀ آلفای کرونباخ 0.98 تعیین شد. یافته‏های پژوهشی این تحقیق عبارت است از: میزان کیفیت زندگی کاری معلمان مدارس فنی و نظری استان کردستان در حد متوسط است. رابطۀ معناداری میان نوع مدارس ( نظری ـ فنی ) با کیفیت زندگی کاری وجود ندارد. در این تحقیق، نشان داده شد که میزان کیفیت زندگی کاری در معلمان مدارس فنی و نظری دورۀ متوسطۀ استان کردستان در سطح متوسطی قرار دارد و رابطۀ معناداری میان نوع مدارس متوسطه و میزان کیفیت زندگی کاری وجود ندارد.

چکیده هدف پژوهش حاضر ارزشیابی دورۀ آموزشی الکترونیکی رشته کارشناسی ارشد مهندسی فنّاوری اطلاعات دانشگاه‏های تربیت مدرس ،خواجه نصیر الدین طوسی و امیرکبیر بر اساس الگوی رودریک سیمز است. در این تحقیق از روش توصیفی استفاده شده است. نمونۀ آماری پژوهش 151 نفر از دانشجویان، استادان و آموزشیاران دورۀ آموزش الکترونیکی رشتۀ کارشناسی ارشد مهندسی فنّاوری اطلاعات دانشگاه‏های تربیت مدرس، خواجه نصیرالدین طوسی و امیرکبیر بودند. در این پژوهش پایایی پرسشنامه 93/0 به دست آمد. نتایج نشان داد که دوره‏های آموزش الکترونیکی در دانشگاه‏های خواجه نصیر و تربیت مدرس غالباً در حد نسبتاً مطلوب ارزیابی شده و در دانشگاه امیرکبیر وضعیت مؤلفه‏ها در مقایسه با نتایج خواجه نصیر و تربیت مدرس مطلوب‏تر ارزشیابی شده است.

چکیده افزایش تقاضا برای ورود به آموزش عالی، ضرورت تحقق آموزش برای همه و پاسخگویی به نیازهای جامعه وبه ویژه محدودیت منابع مالی دولت، استفاده از منابع و امکانات بخش خصوصی را برای سرمایه­گذاری در آموزش عالی مشروعیت بخشید. این مهم با ایجاد و توسعۀ مؤسسات آموزش عالی غیردولتی-غیرانتفاعی به عنوان مشارکت بخش خصوصی در توسعه آموزش عالی کشور تحقق یافت. پژوهش حاضر درصدد است تا با در نظر گرفتن اسناد بالادستی از جمله مصوبات شورای­ عالی انقلاب فرهنگی و سند ملی توسعه آموزش عالی در برنامه چهارم توسعه، بررسی تحلیلی از وضعیت گسترش این مؤسسات در کشور به خصوص در طول برنامۀ چهارم توسعه ارائه کند و عملکرد وزارت علوم را در این راستا مورد ارزیابی قرار ­دهد. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است و نتایج آن نشان می­دهد که به­رغم تأسیس 195 مؤسسه در طول برنامۀ چهارم (88-1384) و فعالیت 266 مؤسسه آموزش عالی غیردولتی-غیرانتفاعی در کشور، و دائر بودن بیش ار 1800 رشته محل و ایجاد بیش از 138هزار طرفیت پذیرش دانشجو در این موسسات، حدود نیمی از ظرفیت آنها به ویژه در مقاطع تحصیلی کاردانی و کارشناسی پیوسته تکمیل نشده است. همچنین توزیع این مؤسسات در کشور بطور متوازن صورت نگرفته و تراکم در استانهای همجوار پایتخت به خصوص استان‏های شمالی کشور به مراتب بیشتر از سایر استان‏ها است.

چکیده سه نگرش در تعلیم و تربیت اسلامى وجود دارد. در نگرش نخست تعلیم و تربیت اسلامى به منزله نظامى توصیفى است که از طریق بررسى آثار دانشمندان مسلمان مى‏توان بدان دست یافت. در نگرش دوم، نظامى استنباطى² است که بر اساس آن، مى‏توان با استفاده از متون دینى براى همه مسائل تعلیم و تربیت، پاسخى فراهم آورد. در نگرش سوم، تعلیم و تربیت اسلامى به منزله نظامى استنباطى ـ توصیفی  تلقى شده است که در آن برخى مسائل و مباحثِ مربوط به تعلیم و تربیت از متون اسلامى استخراج مى‏شود و دسترسى به برخى موارد دیگر بر اساس روشهاى تجربى و پیش‏فرض‏هاى دینى، انجام مى‏گیرد. در این نوشتار سعى برآن است که با عنایت به مطالب فوق، بااشاره‏اى کوتاه به ماهیت و تاریخچه تعلیم و تربیت اسلامى به منزله رشته‏اى دانشگاهى، روشهاى تحقیق و دستاوردهاى آن نیز مورد بررسى قرار گیرد.