تاثیر «برنامة آموزش تاب‌آوری» بر اسنادهای علّی و راهبردهای مقابلة شناختی دانشجویان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه روان‌شناسی واحد بین‌المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، جزیره کیش، ایران.

2 استاد گروه روان‌شناسی واحد بین‌المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، جزیره کیش، ایران.

3 استادیار گروه روان‌شناسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، البرز، ایران

10.22034/jiera.2020.186039.1881

چکیده

این مطالعه به‏منظور بررسی تأثیر بسته آموزش تاب‏آوری بر اسنادهای علّی و راهبردهای نظم‏بخشی شناختی هیجان در دانشجویان انجام شد. در این پژوهش نیمه‏تجربی با طرح پیش‏آزمون ـ پس‏آزمون با گروه کنترل و همراه با پیگیری، 60 دانشجو در دو گروه آزمایش (30 نفر) و کنترل (30 نفر) قبل و بعد از آموزش به پرسشنامه سبک اسنادی (ASQ) پیترسون و همکاران (1982) و نسخة کوتاه پرسشنامة نظم‏دهی شناختی هیجان (CERQ-SF) گارنفسکی، کرایج و اسپینهاون (2001) پاسخ دادند. برنامه آموزش تاب‏‏آوری روان‏شناختی به کمک ده جلسه و هر جلسه دو ساعت به‏صورت گروهی برای افراد گروه آزمایش اجرا شد. یافته‏های روش آماری تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد که در کوتاه‏مدت و بلندمدت برنامه آموزش تاب‏آوری روان‏شناختی در افزایش میزان اسنادهای علّی مثبت و راهبردهای انطباقی مقابلة شناختی و در کاهش اسنادهای علّی منفی و راهبردهای غیرانطباقی مقابلة شناختی دانشجویان مؤثر بود. درمجموع، نتایج مطالعة حاضر نشان داد که برنامة آموزش تاب‏آوری روان‏شناختی از طریق تقویت راهبردهای تفکر مثبت، راهبردهای انطباقی مدیریت هیجان و همچنین پربارسازی مهارت‏های رابطة بین فردی، در تحقق ایدة ایمن‏سازی روانی فراگیران به‏طور تجربی مؤثر واقع می‏شود.

کلیدواژه‌ها


آرام‏فر، ب.، حسینی، س.، افشاری‏نیا، ک.، و کاکابرایی، ک. (1398). اثربخشی آموزش هوش معنوی بر مقابله با استرس و ارتباط مؤثر دانش‏آموزان. فصلنامه پژوهش در نظام‏های آموزشی، 13 (45)، 109-125.
حسین‏آبادی، م.، و شکری، ا. (1394). آزمون هم‏ارزی جنسی ساختار عاملی نسخه کوتاه پرسشنامه نظم‏دهی شناختی هیجان. فصلنامه روان‏شناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، 12(46)، 199-211.
خانجانی، م.، شهیدی، ش.، فتح‏آبادی، ج.، شکری، ا.، مظاهری، م. ع.، و رحیمی‏نژاد، پ. (1394). اثربخشی برنامة تاب‏آوری پنسیلوانیا بر علائم افسردگی، اضطراب، استرس، نگرش‏های ناکارآمد و خوش‏بینی دانشجویان. فصلنامه روان‏شناسی کاربردی، 4 (36)، 19-35.
ستاری، ب.، پورشهریار، ح.، و شکری، ا. (1394). اثربخشی بستة مداخله‏ای تنظیم هیجان‏های پیشرفت بر کاهش هیجان‏های منفی دانش‏آموزان. مجلة روان‏شناسی مدرسه، 4(4)، 76-93.
سرمد، ز.، بازرگان، ع.، و حجازی، ا. (1396). روش‏های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: آگاه.
شفیعی، ا.، بهرامی، ه.، و حاتمی، ح. ر. (1398). اثربخشی آموزش تفکر مثبت‏نگر بر تنظیم شناختی هیجان و اهمال‏کاری در دانش‏آموزان دختر دوره دوم متوسطه. فصلنامه پژوهش در نظام‏های آموزشی، 13 (47)، 23-40.
شکری، ا.، تمیزی، ن.، عبدالله‏پور، م. آ.، و تقوایی‏نیا، ع. (1394). تحلیل روان‏سنجی پرسشنامه سبک اسنادی در دانشجویان ایرانی. فصلنامه روان‏شناسی کاربردی، 1 (33)، 83-105.
شکری، ا.، و پورشهریار، ح. (1398). اثربخشی برنامة آموزش غنی‏سازی مهارت‏های رابطة بین‏فردی بر اسنادهای علّی، راهبردهای حل تعارض‏های بین‏فردی، مهارت‏های مقابلة شناختی و ادراک از روابط مثبت با دیگران. فصلنامه روان‏شناسی تحولی: روان‏شناسان ایرانی، 15 (59)، 287-308.
شکری، ا.، گشتاسبی، ز.، شریفی، م.، فتح‏آبادی، ج.، و رحیمی‏نژاد، پ. (1395). اثربخشی برنامة بازآموزی اسنادی بر راهبردهای نظم‏بخشی شناختی هیجان و تاب‏آوری تحصیلی دانشجویان. پژوهش‏نامة روان‏شناسی مثبت، 2 (2)، 51-66.
شکری، ا.، شهیدی، ش.، مظاهری، م.، فتح‏آبادی، ج.، رحیمی‏نژاد، پ.، و خانجانی، م. (1393). اثربخشی برنامة مداخله‏ای ایمن‏سازی روانی دانشجویان در برابر تجربه-های هیجانی منفی بر اساسِ الگوی پیشگیری پنسیلوانیا. فصلنامة مطالعات اندازه‏گیری و ارزشیابی آموزشی، 4 (7)، 165-190.
گشتاسبی، ز.، شکری، ا.، فتح‏آبادی، ج.، و شریفی، م. (1396). تأثیر برنامة بازآموزی اسنادی بر هیجانات پیشرفت و مشغولیت تحصیلی دانشجویان. فصلنامة پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، 4 (4)، 23-38.
طولابی، سعید.، حسن‏آبادی، حمیدرضا.، و ایزانلو، بلال. (1396). اثربخشی آموزش برنامه بازآموزی اسنادی بر ارزیابی‏های شناختی و رفتارهای پیشرفت دانشجویان. مجله روان‌شناسی شناختی، ۵ (۳)، 51-60.
محبی، س.، شکری، ا.، و پورشهریار، ح. (1397). تأثیر برنامة آموزش تاب‏آوری بر ارزیابی‏های شناختی، مقابله و هیجان‏ها. فصلنامة روان‏شناسیتحولی: روانشناسان ایرانی، 15 (57)، 83-99.
منصوری، ا.، شکری، ا.، پورشهریار، ح.، پوراعتماد، ح.ر؛ و رحیمی‏نژاد، پ. (1393). اثربخشی برنامة تاب‏آوری پنسیلوانیا بر سبک‏های اسنادی و سازگاری روان‏شناختی دانشجویان. فصلنامة روان‏شناسی کاربردی، 8 (30)، 129-144.
Anasuri, S., & Anthony, K. (2018). Resilience levels among college students: A comparative study from two Southern States in the USA. Journal of Humanities and Social Science, 23 (1), 52-73.
Aramfar, B., Hoseini, S., Afsharinia, K., & Kakabaraei, (2019). The effect of spiritual intelligence training on coping with stress and effective communication adolescent girls. Journal of research in Educational System, 13 (45), 109-125. [In Persian]
Brunwasser, S. M., Freres, D. R., & Gillham, J. E. (2018). Youth cognitive-behavioral depression prevention: Testing theory in a randomized controlled trial. Cognitive Therapy and Research, 42(4), 468-482.
Brunwasser, S. M., Gillham, J. E., & Kim, E. S. (2009). A Meta-Analytic Review of the Penn Resiliency Program’s Effect on Depressive Symptoms. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 77 (6), 1042–1054.
Cleary, T. J., Velardi, B., & Schnaidman, B. (2017). Effects of the Self-Regulation Empowerment Program (SREP) on middle school students' strategic skills, self-efficacy, and mathematics achievement. Journal of School Psychology, 64, 28–42.
Cutuli, J. J., Chaplin, T. M., Gillham, J. E., Reivich, K. J., & Seligman, M. R. (2006). Preventing co-occurring depression symptoms in adolescents with conduct problems. The Penn Resilience Program. Annual New York Academy of Sciences, 1094, 282–286.
d’Acremont, M., & Van der Linden, M. (2007). How is impulsivity related to depression in adolescence? Evidence from a French validation of the Cognitive Emotion Regulation Questionnaire. Journal of Adolescence, 30, 271-282.
Gillham, J. E., Brunwasser, S. M., & Freres, D. R. (2008). Preventing depression in early adolescence: The Penn Resiliency Program. In J. R. Z. Abela & B. L. Hankin (Eds.), Handbook of depression in children and adolescents. (pp. 309–322). New York, NY: Guilford Press.
Compton, R. J., Wirtz, D., Pajoumand, G., Claus, E., & Heller, W. (2004). Association between positive affect and attentional shifting. Cognitive Therapy and Research, 28 (6), 733–744.
Dreisbach, G., & Goschke, T. (2004). How positive af-fect modulates cognitive control: Reduced persev-eration at the cost of increased distractibility. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 30(2), 343–353.
Fredrickson, B. L. (2013). Positive emotions broaden and build. Advances in Experimental Social Psy-chology, 47, 1-53.
Fredrickson, B. L., & Cohn, M. A. (2008). Positive emotions. In M. Lewis, J. Haviland-Jones & L. F. Barrett (Eds.), Handbook of emotions (pp. 777–796). (3rd Ed.). New York: Guilford Press.
Gashtasebi1, Z., Shokri, O., Fathabadi, J., & Sharifi, M. (2017). The effect of attributional retraining program on achievement emotions and academic engagement among university students. Quarterly Journal of Research in School and Virtual Learning, 4 (16), 23-38. [In Persian]
Garnefski, N., & Kraaij, V. (2006).Cognitive emotion regulation questionnaire – development of a short 18-item version (CERQ-short). Personality and Individual Differences, 41, 1045–1053. 
Garnefski, N., Boon, S., & Kraaij, V. (2003). Relationships between cognitive strategies of adolescents and depressive symptomatology across different types of life events. Journal of Youth and Adolescence, 32, 401–408. 
Garnefski, N., Kraaij, V., & Spinhoven, P. (2001).Negative life events, cognitive emotion regulation, and emotional problems. Personality and Individual Differences, 30, 1311–1327.
Gillham, J. E., Brunwasser, S. M., & Freres, D. R. (2008). Preventing depression in early adolescence: The Penn Resiliency Program. In J. R. Z. Abela & B. L. Hankin (Eds.), Handbook of depression in children and adolescents. (pp. 309–322). New York, NY: Guilford Press.
Hall, N. C., Hladkyj, S., Perry, R. P., & Ruthig, J. C. (2004). The role of attributional retraining and elaborative learning in college student’s academic development. The Journal of Social Psychology, 144 (6), 591-612.
Hoseinabadi, M., & Shokri, O. (2016). Examining the gender-based equivalence of factorial structure of the cognitive emotion regulation questionnaire-short form. Developmental Psychology: Iranian Psychologists, 12 (46), 199-211. [In Persian]
Khanjani, M., Shahidi, S., Fathabadi, J., Shokri, O., Mazaheri, A., & Rahiminejad, P. (2016). The effectiveness of the Pennsylvania Resilience Program in reducing symptoms of depression, anxiety, stress and dysfunctional attitudes and increasing optimism in students. Journal of Applied Psychology, 9 (36), 19-35.[In Persian]
Mansoori, E., Shokri, O., Pourshahriar, H., Pouretemad, H. R., & Rahiminejad, P. (2014). The effectiveness of the Pennsylvania Resilience Program on students' attributional styles and psychological adjustment. Journal of Applied Psychology, 8 (30), 85-105 [In Persian]
Martin, A. J. (2008). Enhancing student motivation and engagement: The effects of a multidimensional intervention. Contemporary Educational Psychology, 33, 239–269.
Mohebi, S., Shokri, O., & Pourshahriar, H. (2018). Effect of resilience education on cognitive appraisals, coping and emotions. Developmental Psychology: Iranian Psychologists, 15 (57), 83-99. [In Persian]
Ng, R., Chahine, S., Lanting, B., & Howard, J. (2019). Unpacking the Literature on Stress and Resiliency: A Narrative Review Focused on Learners in the Operating Room. Journal of Surgical Education, 76 (2), 343-353.
Ong, A. D. O., Bergeman, C. S., Bisconti, T. L., & Wallace, K. A. W. (2006). Psychological resilience, positive emotions, and successful adaptation to stress in later life. Journal of Personality and Social Psychology, 91(4), 730–749.
Peng, L., Li, M., Zuo, X., Miao, Y., Chen, L., Yu, Y., Liu, B., & Wang, T. (2014). Application of the Pennsylvania resilience training program on medical students. Personality and Individual Differences, 61–62, 47-51.
Peterson, C., Semel. A., Von Beayer, C., Abramson, L. Y., Metalsky, G. I., & Seligman, M. E. P. (1982). The attribution style questionnaire. Cognitive Therapy and Research, 6, 229- 286.
Rose, R. D., Buckey, J. C., Zbozinek, T. D., Motivala, S. J., Glenn, D. E., Cartreine, J. A., & Craske, M. G. (2013). A randomized controlled trial of a self-guided, multimedia, stress management and resilience training program. Behavior Research and Therapy, 51, 106-112.
Rowe, G., Hirsh, J. B., & Anderson, A. K. (2007). Positive affect increases the breadth of attentional selection. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 104(1), 383–388.
Sarmad, Z., Bazargan, A., & Hejazi, E. (2017). Research methods in behavioral sciences. Tehran: Aghah Publication. [In Persian]
Sattari, B., Pour shahriar, H., & Shokri, O. (2016). The effectiveness of intervention package of regulate achievement emotions on reduce students negative emotions. Journal of school psychology, 4(4), 76-93. [In Persian]
Seifert, T. L. (2004). Understanding student motivation. Educational Research, 46(2), 137-149.
Seligman, M., Ernst, R., Gillham, J., Reivich, K., & Linkins, M. (2009). Positive education: Positive psychology and classroom interventions. Oxford Review of Education, 35(3), 293-311.
Shafiee, I., Bahrami, H., & Hatami, H. (2020). Effectiveness of positive thinking training on cognitive emotion regulation and academic procrastination in secondary school girl students. Journal of research in Educational System, 13(47), 23-40. [In Persian]
Shokri, O., Gashtasbi, Z., Sharifi, M., Fathabadi, J., & Rahiminejad, S. P. (2016). Effectiveness of the Attributional Retraining Program on cognitive emotion regulation strategies and academic resilience among university students. Positive Psychology Research, 2 (6), 51-66. [In Persian]
Shokri, O., & Pourshahriar, H. (2019). The effectiveness of the enrichment of interpersonal relationship skills program on causal attributions, interpersonal conflict solution strategies, cognitive coping skills and perceived positive relations with others. Developmental Psychology: Iranian Psychologists, 15 (59), 287-308. [In Persian]
Shokri, O., Shahidi, S., Fathabadi, J., Mazaheri, M. A., Rahiminejad, P., & Khanjani, M. (2014). Evaluating the effectiveness of an immunization intervention program for undergraduate against negative emotional experiences based on the Pennsylvania preventive model. Journal of Educational Measurement & Evaluation Studies, 4(7), 165-190. [In Persian]
Shokri, O., Tamizi, N., Abdollahpour, M. A. & Taghvaeinia, A. (2015). Psychometric analysis of attributional style questionnaire in Iranian students. Journal of Applied Psychology, 9(33), 83-105. [In Persian]
Steinhardt, M. A., & Dolbier, C. L. (2008). Evaluation of a resilience intervention to enhance coping strategies and protective factors and decrease symptomatology. Journal of American College Health, 56(4), 445-453.
Toulabi, S., Hassanabadi, H., & Izanloo, B. (2017). The Effect of resilience program training on cognitive appraisal and achievement behaviors among university students. Journal of Cognitive Psychology, 5(3), 51-60. [In Persian]
Ungar, M., Russell, P., & Connelly, G. (2014). School based interventions to enhance the resilience of students. Journal of Educational and Developmental Psychology, 4(1), 66-83.
Weiner, B. (2003). The classroom as a courtroom. Social Psychology of Education, 6, 3–15.