انجمن پژوهش‌های آموزشی ایران پژوهش در نظام‌های آموزشی 2383-1324 مقالات آماده انتشار 2026 07 20 Developing and validating a model for reducing and eliminating illiteracy among family members, based on student capacity from the perspective of experts. تدوین مدل و اعتبارسنجی کاهش و رفع بی‌سوادی افراد خانواده، مبتنی بر ظرفیت دانش‌آموزی از نگاه متخصصان. 247600 10.22034/jiera.2026.578342.3472 FA عبداله مرادی دانشجوی ترم آخر دکتری مدیریت آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج آموزش و پرورش دانشگاه پیام نور 0009-0007-5476-6510 فردین باتمانی استاد به عنوان دانشیار دانشگاه آزاد واحد سنندج 0000-0001-7146-7140 رفیق حسنی استاد به عنوان دانشیار دانشگاه آزاد واحد سنندج 0000-0003-3746-0126 Journal Article 2026 02 27 Abstract<br /> <br /> Objective: This study aimed to design and validate a conceptual model for reducing family illiteracy by utilizing students’ capacities from the perspective of experts.<br /> <br /> Method: The study adopted a qualitative approach based on the grounded theory methodology of Strauss and Corbin, within the interpretive‑constructivist paradigm. Participants included 20 educational experts (teachers, university professors, and literacy movement specialists) in Kurdistan province, selected through purposive and snowball sampling. Data were collected via semi‑structured interviews until theoretical saturation was achieved. Data analysis was performed through the three stages of open, axial, and selective coding. The trustworthiness of the findings was confirmed using Lincoln and Guba’s four criteria, and reliability was established through coder agreement and Cohen’s kappa coefficient (mean = 0.82). Content validity was also achieved by calculating CVR and CVI (above the critical value of 0.59).<br /> <br /> Findings: The findings led to the development of a conceptual model comprising five main dimensions (causal conditions, contextual conditions, intervening conditions, strategies, and consequences). The core category was identified as “strengthening intra‑family learning capacities.”<br /> <br /> Conclusion: This model provides a practical framework grounded in expert experience for intervening in the phenomenon of family illiteracy.<br /> <br /> Keywords:Illiteracy reduction model, family educational empowerment, student-centered literacy. هدف: طراحی و اعتبارسنجی الگویی مفهومی برای کاهش بی‌سوادی درون خانواده با استفاده از ظرفیت دانش‌آموزان از نگاه متخصصان.<br /> روش: مطالعه با رویکرد کیفی و بر اساس نظریه داده‌بنیاد اشتراوس و کوربین در چارچوب فلسفه تفسیری-برساخت‌گرایانه صورت گرفت. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۰ متخصص آموزشی (معلمان، استادان دانشگاه، کارشناسان نهضت سوادآموزی) در استان کردستان بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته تا رسیدن به اشباع نظری گردآوری گردید. تحلیل داده‌ها طی مراحل سه‌گانه کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد. اعتبار یافته‌ها با معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا و پایایی آن با توافق کدگذاران و ضریب کاپای کوهن (میانگین ۰.۸۲) تأیید شد. روایی محتوایی نیز با محاسبه CVR و CVI (بالاتر از حد بحرانی ۰.۵۹) احراز گردید.<br /> یافته‌ها: یافته‌ها منجر به شکل‌گیری الگویی مفهومی با پنج بعد اصلی (شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها) شد. مقوله هسته «تقویت ظرفیت‌های یادگیری درون‌خانوادگی» شناسایی گردید.<br /> نتیجه‌گیری: الگوی ارائه‌شده چارچوبی عملی، بومی و مبتنی بر تجربه متخصصان برای مداخله در بی‌سوادی خانواده‌ها ارائه می‌دهد؛ بنابراین استفاده از این الگو به‌عنوان مکملی کم‌هزینه و اثربخش در کنار برنامه‌های رسمی سوادآموزی توصیه می‌گردد.<br /> واژه‌های کلیدی: الگوی کاهش بی‌سوادی،توانمندسازی آموزشی خانواده، سوادآموزی دانش‌آموزمحور.