انجمن پژوهش‌های آموزشی ایران پژوهش در نظام‌های آموزشی 2383-1324 20 72 2026 03 21 Applying Abductive Reasoning in Behavioral Sciences Research: A Systematic Review کاربست استدلال ابداعی در پژوهش‌های علوم رفتاری: یک مرور نظام‌مند 15 29 242830 10.22034/jiera.2026.564256.3419 FA سحر سادات طاهری تفتی دانشجوی دکتری، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-1332-6689 کیوان صالحی دانشیار، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-8673-4248 Journal Article 2025 12 07 Objective: This study was conducted to elucidate the position, analyze the applications, and develop a practical guide for the abductive reasoning approach in behavioral sciences research. By offering an innovative framework, this approach enables a deeper understanding and more meaningful explanation of the complex and multidimensional problems in behavioral sciences.<br>Method: This study was conducted as a systematic documentary review, adhering to the PRISMA (2020) guidelines. A systematic search of resources in the ScienceDirect, Scopus, and Google Scholar databases was performed using a comprehensive set of keywords, leading to the initial identification of 1,526 records. A four-stage screening process was conducted with independent review by two researchers, ultimately resulting in the selection and analysis of 62 eligible articles.<br>Results: The data analysis resulted in the identification and classification of the applications of abductive reasoning into six principal dimensions: cognitive, methodological, practical, philosophical, critical, and emerging interdisciplinary. The results confirm its high efficacy in qualitative, quantitative, and mixed-methods research. Key strengths include its capacity for creative theorization, in-depth analysis of phenomena, and methodological flexibility, though challenges such as interpretive subjectivity remain.<br>Conclusions: Based on the findings of this review, it can be argued that the integration of abductive reasoning with novel analytical technologies constitutes an essential step in advancing the methodology of behavioral sciences research. This convergence not only unveils new horizons for exploring complex behavioral issues by providing a unified framework, but also significantly mitigates the inherent limitations of purely quantitative or qualitative approaches when confronting ambiguous, multidimensional research questions. هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه، واکاوی کاربردها و تدوین راهنمای عملی رویکرد استدلال ابداعی در پژوهش‌های علوم رفتاری انجام شد. این رویکرد با ارائه چارچوبی نوآورانه، امکان درک ژرف‌تر و تبیین معنادارِ مسائل پیچیده و چندبعدی علوم رفتاری را فراهم می‌سازد.<br>روش: این پژوهش در قالب یک مرور نظام‌مند اسنادی و با رعایت چارچوب پریزما (نسخه ۲۰۲۰) انجام شد. جستجوی نظام‌مند منابع در پایگاه‌های اطلاعاتی ساینس‌دایرکت، اسکوپوس و گوگل‌اسکالر با استفاده از یک مجموعه کلیدواژه جامع انجام پذیرفت و به شناسایی اولیه ۱۵۲۶ مدرک منجر شد. فرآیند غربالگری چهارمرحله‌ای با بازبینی مستقل توسط دو پژوهشگر انجام شد که در نهایت ۶۲ مقاله واجد شرایط انتخاب و بررسی شدند. <br>یافته‏ها: تحلیل داده‌ها به شناسایی و طبقه‌بندی کاربردهای استدلال ابداعی در شش بُعد اصلیِ شناختی، روش‌شناختی، عملی، فلسفی، نقادانه و بین‌رشته‌ای‌نوظهور منجر شد. این رویکرد در پژوهش‌های کیفی، کمّی و آمیخته از کارایی بالایی برخوردار است. نقاط قوت کلیدی آن شامل ظرفیت نظریه‌پردازی خلاقانه، تحلیل عمیق پدیده‌ها و انعطاف‌پذیری روش‌شناختی است. با این حال، ذهنیت‌گرایی در تفسیر یافته‌ها از جمله چالش‌های عمده این روش به شمار می‌رود.<br>نتیجه‏گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش می‌توان گفت که تلفیق استدلال ابداعی با فناوری‌های تحلیلی نوین، گامی اساسی در پیشبرد روش‌شناسی پژوهش‌های علوم رفتاری محسوب می‌شود. این پیوند، نه‌تنها با ارائه چارچوبی یکپارچه، افق‌های جدیدی برای کاوش مسائل پیچیده رفتاری می‌گشاید، بلکه محدودیت‌های ذاتی رویکردهای صرفاً کمّی یا کیفی در مواجهه با پرسش‌های مبهم و چندبُعدی را نیز به میزان قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. https://www.jiera.ir/article_242830_8fb2e85f8d498fc350f80407af37af32.pdf