پژوهش در نظام‌های آموزشی

چکیده دانشگاه‏‏های علوم پزشکی به‌عنوان سازمان‏های تأمین‏کننده نیروی انسانی نظام سلامت نیازمند رهبرانی اثر‏بخش به‌منظور ارتقاء جایگاه پزشکی کشور بوده‌اند. هدف از انجام مطالعه حاضر، بررسی متون مرتبط با رهبری آکادمیک و تعیین شکاف‏های پژوهشی مرتبط با آن در دانشگاه‏های علوم پزشکی ایران بود. این مطالعه نظام‏مند با بررسی متون مرتبط با رهبری آکادمیک اثر‏بخش در فاصله زمانی سال‏های 2009 تا 2020 در پایگاه‌های داده‌ای اریک، پابمد، اسکوپوس، وب آو ساینس، امرالد، سید، پروکوئست و گوگل اسکالر و با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط برگرفته از سر عنوان‌های موضوعی (مش) انجام گرفت. متون مرتبط انتشاریافته (505 مقاله) بررسی و پس از حذف موارد تکراری تعداد 20 مقاله بر اساس معیار‏های ورود و خروج از مطالعه انتخاب و موردبررسی قرار گرفت. کیفیت مقالات واجد شرایط برای ورود به مطالعه با ابزار مرسکی موردبررسی قرار گرفت. نتایج مطالعه حاضر مؤید آن است که پژوهش‏‏های انجام‌شده در حوزه رهبری آکادمیک در کشورمان عمدتاً مربوط به دانشگاه‏های علوم انسانی است. مطالعات انجام‌شده در زمینه رهبری آکادمیک در دانشگاه‏های علوم پزشکی، بیشتر به بررسی ویژگی‏ رهبران آکادمیک و سبک‏های رهبری پرداخته است. مدیران که عمدتاً پزشک بودند هیچ‌یک از دوره‏های مدیریت و رهبری را نگذرانده‏اند و خود را نیازمند گذراندن این دوره‏ها نمی‏دانند. ازآنجاکه بر اساس یافته‌های این پژوهش تنها یک مطالعه به بررسی چالش‏‏ها و الزامات رهبری آکادمیک اثربخش در دانشگاه‏های علوم پزشکی کشور پرداخته بود انجام مطالعاتی با رویکرد کیفی در زمینه رهبری آکادمیک اثربخش در دانشگاه‏های علوم پزشکی که امکان بررسی عمیق تجارب، عقاید و نگرش رهبران آکادمیک را میسر می‌نماید ضروری بود.

چکیده هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه‏های تصمیم‌گیری مدیران آموزشی مدارس متوسطه شهر تهران بود. روش پژوهش آمیخته از نوع اکتشافی بود. جامعه آماری در بخش کیفی، مدیران مدارس شهر تهران و مدیران خبره ستاد آموزش‏وپرورش بودند که 12 نفر از آن‌ها با روش نمونه‌گیری هدفمند به شیوه نظری انتخاب و جامعه آماری در بخش کمی، مدیران مدارس متوسطه اول و دوم شهر تهران بودند که 249 نفر از آن‌ها با روش نمونه‌گیری خوشه‏ای چندمرحله‏ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات در بخش کیفی مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. روایی و پایایی مصاحبه با استفاده از فرایند پایایی باز آزمون 78/0 و پایایی بین دو کدگذار 80/0 تأیید شد. در بخش کمی به‏منظور آزمودن الگوی مفهومی طراحی‏شده در مرحله کیفی، از پرسشنامه محقق ساخته استفاده گردید. پایایی ابزار با استفاده از روش آلفای کرونباخ بررسی و تأیید شد. برای تجزیه‏وتحلیل داده‏های بخش کیفی از رویکرد داده بنیاد و کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده شد و برای تحلیل داده‏های کمی از تحلیل عاملی تأییدی استفاده شد. در بخش کیفی هشت مؤلفه (دانش، تجربه و تخصص، اخلاقی، روان‌شناختی، اجتماعی، انسانی، فنی و اقتصادی) در تصمیم‌گیری مدیران شناسایی شدند. همبستگی معناداری بین مؤلفه‏های تصمیم‌گیری مدیران آموزشی وجود داشت. بررسی برازش الگوی مؤلفه‏های تصمیم‌گیری مدیران نشان داد که تمامی گویه‏ها دارای بار عاملی مناسبی بر متغیر مکنون مربوط به خود بودند و این بارهای عاملی با توجه نمره تی در سطح 01/0 معنی‏دار بودند.

چکیده هدف پژوهش حاضر، بررسی ادراک و نگرش اساتید و صاحب‌نظران نسبت به ابعاد پاسخگویی دانشگاه‌های دولتی شهر تهران بود. این پژوهش بر مبنای رویکرد آمیخته اکتشافی با مشارکت 309 نفر از اساتید، صاحب‌نظران، مسئولین آموزش عالی و دانشجویان دکتری در سال 1394 انجام شد. هدف مرحله کیفی کاوش مقوله‌های مرتبط با پاسخگویی و فراهم نمودن مبنایی برای طراحی پرسشنامه و مدل مفهومی برای استفاده در مرحله کمی بود. تحلیل عاملی مرتبه اول و مرتبه دوم و تجزیه‌وتحلیل مدل معادلات ساختاری در مرحله کمی مدلی را فراهم نمود که روابط بین عوامل متمایز پاسخگویی اثربخش در دانشگاه‌های دولتی را نشان می‌دهد. یافته‌های پژوهش، مدلی اکتشافی برای توصیف روابط میان شرایط علی پاسخگویی متوازن به نیازهای ذینفعان، راهبردهای پاسخگویی، ابعاد زمینه‌ای و ویژگی‌های محیطی دانشگاه‌های دولتی و پیامدهای حاصل از آن را ارائه می‌دهد.