پژوهش در نظام‌های آموزشی

چکیده هدف: هدف پژوهش طراحی الگوی یکپارچه شرایط، فرایندها و پیامدهای کیفیت آموزشی در دانشگاه ‏های علوم پزشکی بود. روش: پژوهش حاضر، کاربردی، توصیفی و کیفی و مبتنی بر رویکرد نظریه داده ‏بنیاد با الگوی اشتراوس و کوربین (1990) بود. داده ‏ها از طریق مصاحبه ‏های نیمه ‏ساختاریافته با ۲۱ نفر از خبرگان گردآوری شد. نمونه ‏گیری هدفمند و تا اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده ‏ها در سه مرحله کُدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد. برای اطمینان از اعتبار یافته ‏ها، از معیارهای اعتمادپذیری، انتقال ‏پذیری، تأییدپذیری و قابلیت اطمینان استفاده شد و پایایی کُدگذاری با ضریب کاپای کوهن 808/0 تأیید شد. یافته ‏ها: یافته ‏ها نشان داد که کیفیت آموزشی پدیده ‏ای چندبُعدی، پویا و سیستمی است که از تعامل مستمر میان شرایط، راهبردها و پیامدها شکل می ‏گیرد. در مجموع، ۹۰ مفهوم اولیه استخراج شد که در قالب ۳۰ مقولۀ عمده و ۱۰ مقولۀ هسته‏ای شامل کیفیت برنامۀ درسی، خدمات آموزشی جامع، مهارت اساتید، ارزیابی آموزشی، یادگیری بالینی، حکمرانی آموزشی، آموزش دیجیتال، ارزیابی درونی، اخلاق و عدالت آموزشی و هوش داده ‏ای آموزشی سازمان ‏دهی گردید. این مقوله ‏ها در قالب الگویی جامع با عنوان «نظام یکپارچه کیفیت آموزشی» بازسازی شدند که پنج بُعد اصلی شرایط علّی، شرایط زمینه ‏ای، شرایط مداخله ‏گر، راهبردهای تعاملی و پیامدها را در بر می ‏گیرد. نتیجه ‏گیری: تحقق کیفیت آموزشی در دانشگاه ‏های علوم پزشکی مستلزم اتخاذ رویکردی یکپارچه و نظام ‏مند است که هم ‏زمان به ابعاد ساختاری، مدیریتی، فرایندی، ارزشی و پیامدی توجه داشته باشد. الگوی ارائه ‏شده می ‏تواند به ‏عنوان چهارچوبی بومی و مبتنی بر شواهد برای سیاست ‏گذاری، بهبود عملکرد، ارتقای یادگیری بالینی و تقویت پاسخگویی اجتماعی مورداستفاده قرار گیرد.