تدوین مدل و اعتبارسنجی کاهش و رفع بیسوادی افراد خانواده، مبتنی بر ظرفیت دانشآموزی از نگاه متخصصان.
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 29 تیر 1405
https://doi.org/10.22034/jiera.2026.578342.3472
عبداله مرادی، فردین باتمانی، رفیق حسنی
چکیده هدف: طراحی و اعتبارسنجی الگویی مفهومی برای کاهش بیسوادی درون خانواده با استفاده از ظرفیت دانشآموزان از نگاه متخصصان.
روش: مطالعه با رویکرد کیفی و بر اساس نظریه دادهبنیاد اشتراوس و کوربین در چارچوب فلسفه تفسیری-برساختگرایانه صورت گرفت. مشارکتکنندگان شامل ۲۰ متخصص آموزشی (معلمان، استادان دانشگاه، کارشناسان نهضت سوادآموزی) در استان کردستان بودند که با نمونهگیری هدفمند و گلولهبرفی انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته تا رسیدن به اشباع نظری گردآوری گردید. تحلیل دادهها طی مراحل سهگانه کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد. اعتبار یافتهها با معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا و پایایی آن با توافق کدگذاران و ضریب کاپای کوهن (میانگین ۰.۸۲) تأیید شد. روایی محتوایی نیز با محاسبه CVR و CVI (بالاتر از حد بحرانی ۰.۵۹) احراز گردید.
یافتهها: یافتهها منجر به شکلگیری الگویی مفهومی با پنج بعد اصلی (شرایط علّی، زمینهای، مداخلهگر، راهبردها و پیامدها) شد. مقوله هسته «تقویت ظرفیتهای یادگیری درونخانوادگی» شناسایی گردید.
نتیجهگیری: الگوی ارائهشده چارچوبی عملی، بومی و مبتنی بر تجربه متخصصان برای مداخله در بیسوادی خانوادهها ارائه میدهد؛ بنابراین استفاده از این الگو بهعنوان مکملی کمهزینه و اثربخش در کنار برنامههای رسمی سوادآموزی توصیه میگردد.
واژههای کلیدی: الگوی کاهش بیسوادی،توانمندسازی آموزشی خانواده، سوادآموزی دانشآموزمحور.