اثربخشی آموزش حل‌ مسئله بر کیفیت ‌زندگی و حل ‌مسئله اجتماعی دختران تیزهوش با موفقیت ‌کمتر ‌از ‌حد ‌انتظار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار و هیات علمی تمام وقت دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج

چکیده

هدف پژوهش حاضر تعیین اثر‌بخشی آموزش حل ‌مسئله بر کیفیت زندگی و حل ‌مسئله اجتماعی دختران تیزهوش با موفقیت کمتر‌ از‌ حد ‌انتظار بود. روش پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون – پس‌آزمون و گروه گواه و پیگیری دوماهه بود. جامعه هدف کلیه دانش‌آموزان مقطع دوم متوسطه استعدادهای درخشان کرج در سال تحصیلی 96-95 بودند. از بین 4 مدرسه فرزانگان، یک مدرسه به‌صورت تصادفی انتخاب شد. از بین 192 دانش‌آموز کلاس دهم و یازدهم، تعداد 57 دانش‌آموز (دارای نمره ریون بالاتر از 125 و نمره زیر 50 آزمون پیشرفت تحصیلی معلم‌ساخته) تیزهوش ناموفق شناسایی شدند. 30 نفر از آن‌ها که نمره پیشرفت تحصیلی پایین‌تری داشتند به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. ابزار پژوهش، پرسشنامه حل‌ مسئله اجتماعی (دی زوریلا و همکاران، 2002) و کیفیت زندگی فرم کوتاه (سازمان بهداشت جهانی، 1998) بود. گروه آزمایش به‌صورت منظم در 8 جلسه 90 دقیقه‌ای، هفته‌ای یک جلسه تحت آموزش مهارت‌های حل ‌مسئله قرار گرفت. برای آزمون فرضیه‌ها از تحلیل کوواریانس استفاده شد. یافته‌ها نشان داد آموزش حل ‌مسئله به‌طور معناداری کیفیت زندگی و حل مسئله اجتماعی سازگار گروه آزمایش را در مقایسه با قبل از آموزش و گروه گواه افزایش داده ولی حل ‌مسئله اجتماعی ناسازگار گروه آزمایش را به‌طور معناداری کاهش نداده است. تأثیر آموزش در دوره پی گیری نیز ادامه یافت.

کلیدواژه‌ها


احمدی‌حلمسلویی، ا.؛ پاشنگ، ب.؛ و سلیمی‌نیا، ن. (1392). اثربخشی ‌آموزش حل ‌مسئله بر کیفیت زندگی مادران‌ دارای کودک د‌رخودمانده، مجله‌ روان‌شناسی کاربردی، 7(4)، 77-90.

آقایی، م.؛ گزل، ص.؛ زینالی، م.؛ احمدی، ن. و میرزایی، ش. (1395). اثربخشی مهارت حل ‌مسئله بر کیفیت زندگی و عزت‌نفس بیماران مبتلا به ام‌اس، فصلنامه ایده‌های نوین روان‌شناسی، 1(1)، 29-38

جزایری، ع.؛ و سینا‌رحیمی، ع. (1387). آموزش مهارت‌های حل ‌مسئله. تهران: انتشارات دانژه.

زراعت، ز؛ و غفوریان، ع. (1388). اثربخشی آموزش مهارت حل مسئله بر خودپنداری تحصیلی دانشجویان، مجله­ی راهبردهای آموزش، 2(1)، 23-26.

زربخش‌بحری، م.؛ شعاع‌حسنی، ز.؛ ظهیری‌سروری، ز.؛ هفشجانی، ا.؛ و خادمی، م. (1392). اثر‌بخشی آموزش مدیریت ‌استرس و حل ‌مسئله بر کیفیت زندگی و امید به زندگی زنان نابارور، مجله علمی پژوهان، 11(4)، 1-10.

زهراکار، ک.؛ رضازاده، آ.؛ و احقر، ق. (1389). اثربخشی آموزش مهارت حل ‌مسئله بر خودکارآمدی دانش‌آموزان دختر دبیرستان‌های شهرستان رشت، فصلنامه اندیشه‌های تازه در علوم تربیتی، 5(3)، 133-150.

صالحی، م.؛ کوشکی، ش.؛ سپاه‌منصور، م.؛ و تقی‌لو، ص. (1388). تعیین ساختار عاملی مقیاس سنجش حل ‌مسئله اجتماعی: فرم کوتاه تجدیدنظر ‌شده، مجله تحقیقات روان‌شناختی، (3)، 25-39.

عرب‌زاده، م.؛ کدیور، پ.؛ و دلاور، ع. (1393). اثربخشی آموزش راهبردهای یادگیری خودگردان بر مهارت حل ‌مسئله اجتماعی دانش‌آموزان، مجله شناخت اجتماعی، علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه پیام نور، 3(5)، 71-82.

ناصری، ح. (1387). مهارت‌های زندگی. تهران: انتشارات سازمان بهزیستی کشور، معاونت فرهنگی و پیشگیری.

نجات، س.؛ منتظری، ع.؛ هلاکویی‌نایینی، ک.؛ محمد، ک.؛ و مجدزاده، س. (1385). استانداردسازی‌ پرسشنامه‌ کیفیت زندگی‌ سازمان‌‌ جهانی ‌بهداشت. مجله ‌دانشکده ‌بهداشت ‌و ‌انستیتو ‌تحقیقات بهداشتی، 4(4)، 1-12.

نیوشا، ب.؛ احدی، ح.؛ بنی‌جمالی، ش.؛ و سلیمی‌زاده، م. (1382). عوامل مؤثر در الگوهای رفتاری دانش‌آموزان تیز‌هوش و مقایسه آن‌ها با الگوهای رفتاری دانش‌آموزان تیزهوش موفق، مجله دانش و پژوهش در روان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان، (15)، 99-120.

یاوری، ه.؛ درتاج، ف.؛ و اسدزاده، ح. (1395). بررسی اثربخشی امید ‌به‌ زندگی بر سرزندگی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه، مجله پژوهش در نظام‌های آموزشی، 10(35)، 21-34.

Aghaie, M., Gozal, S., Zeynali, M., Ahmadi, N., & Mirzaie, S.H. (2016). Effectiveness of problem solving training on quality of life and self-esteem in patients with M.S., Journal of psychology new ideas, 1(1), 29-38. [Persian]

Ahmadi Halamsoluie, A., Pashang, B., & Saliminia, N. (2013). The Effect of problem solving training on quality of life of mothers with autistic child, Journal of applied psychology., 7(4), 77-90. [Persian]

Applebaum, M. (1964). The special guidance program for gifted underachievers of the grade. In JL. French, Educating the gifted, 347-367.

Arabzadeh, M., Kadivar, P., & Delavar, A. (2014). Effectiveness of teaching self-regulation learning strategy on students social problem solving, social cognition journals. 3(5), 71-82. [Persian]

Ceary, T., & Seeg, P. C. (2009). self-regulation motivation and math achievement in middle school: variations across grade level and math content, Journal of school psychology, 47, 291-314.

D’Zurilla, T. J., Nezu, A. M. & Maydeu-Olivares, A. (2004). Social problem solving: theory and assessment. In E. Chang. T. J. D’Zurilla. & L. J. Sanna (Eds.). Social problem solving: Theory, research, and training (11-27). Washington. DC: American Psychological Association.

D’Zurilla. T. J., Nezu, A. M. & Maydeu-Olivares, A. (2002). Manual for the social problem solving inventory-revised (pp.211-214). North Tonawanda, TY: Multi-Health Systems.

Fulya, O. A., Safak, U. S. & Ayce, Y. C. (2009). The effects of students’ problem solving skills on their understanding of chemical rate and their achievement on this issue, Social and Behavioral Sciences, 1, 2678-2684.

Guenther, A. (1995). What Educators and parents need to know about ADHD? Creativity and Gifted students. Practioners, Guide A 9814. National Research Centeron the Gifted and talented. Storrs, Ct.EDO-EC-95-3.1995

Jazayeri, A., & Sinarahimi, A. (2008). Problem solving skills training. Tehran: Danzhe Publications. [Persian]

Magno, C. (2010). Assessing academic self-regulated learning among Filipino college students: The factor structure and item fit. The international journal of educational and psychological assessment‚ 5, 61-76.

Mynors- Wallis L. (2001). Problem - solving treatment in general psychiatric practice, Advances in psychiatric Treatment; 7(6): 417- 425.

Naseri, H. (2008). Life skills. Tehran: Behzisty organization publications. [Persian]

Nejat, S., Montazeri, A., Holakuie Naieny, K., Mohammad, K., & Majdzadeh, S. (2006). Standardization of the world organization for quality of life questionnaire, The quarterly Journal of the School of Public Health and Institute of Public Health Research. 4(4), 1-12. [Persian]

Neyusha, B., Ahadi, H., Bani Jamali, S.H., & Salimizadeh, M. (2003).Investigating the factors affecting the behavioral patterns of gifted students, and their comparison with the behavioural patterns of gifted students high achievers, Knowledge & Research in applied psychology, (15), 99-120. [Persian]

Ryff, C. D., Singer, B., Love, G. D., & Essex, M. J. (1998). Resilience in adulthood and later life: Defining features and dynamic processes. In J. Lomranz (Ed.), Handbook of aging and mental health: New York: An integrative approach, 70–95.

Salehi, M., Kooshki, S. H., Sepah mansoor, M., & Taghiloo, S. (2008). determining the factor structure of social problem solving scale, Journal of psychological research, (3), 25-39. [Persian]

Santrock‚ J. W. (2008). Educational psychology (3rd ed.). Boston, MA: McGraw-Hill.

Skevington, S. M., Lotfy, M., & O'Connell, K. A. WHOQOL Group. (2004a). The World Health Organization's WHOQOL-BREF quality of life assessment: psychometric properties and results of the international field trial. A report from the WHOQOL Group. Quality of Life Research, 13, 299-310.

WHOQOL Group. (1998). Development of the World Health Organization WHOQOL-BREF quality of life assessment. Psychological Medicine, 28, 551-558.

Yawary, H., Dortaj, F., & Asadzadeh, H. (2016).The Effect of life expectancy on students vitality, Quarterly journal of research in educational systems, 10(35), 21-34. [Persian]

Zahrakar, K., Rezazadeh, A., & Ahghar, G.H. (2010). Effectiveness of Problem solving skills training on self-efficacy in heigh school girl students, Journal of modern Thoughts in Education, 5(3), 133-150. [Persian]

Zarbakhsh Bahri, M., Shoa Hassani, Z., Zahiry Sarwary, Z., Hafshjani, A., & Khademi, M. (2013). Effectiveness of stress management training and problem solving on quality of life and life expectancy in infertile women, Pajouhan Scientific Journal. 11(4), 1-10. [Persian]

Zeraat, Z., & Ghafurian, A. (2009). Effectiveness of Problem solving skills training on students academic self-concept, Journal of education strategies, 2(1), 23-26. [Persian]