تاثیر آموزشی شناختی برحافظه کاری و توجه متمرکز کودکان مضطرب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه روانشناسی، پردیس علوم و تحقیقات خوزستان،دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران/گروه روانشناسی، ,واحد اهواز،دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

2 گروه روانشناسی، ,واحد اهواز،دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

3 استاد گروه روان‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

چکیده

هدف از پژوهش حاضر، تعیین اثرات آموزش شناختی بر حافظه کاری و توجه متمرکز کودکان مضطرب بوده است. روش پژوهش حاضر شبه آزمایشی است که جامعه پژوهش کلیه دانش‌آموزان مقطع دبستان شهر تهران در سال تحصیلی 94-95 بود. نمونه‌گیری در دو مرحله و با توجه به ملاک‌های ورود، 44 دانش‌آموز پسر 9-8 ساله مضطرب انتخاب گشتند، روش نمونه‌گیری به این صورت بود که در مرحله اول از طریق نمونه‌گیری خوشه‌ای 358 نفر انتخاب شدند و آزمون اضطراب بر روی آن‌ها اجرا گردید که 137 نفر با اضطراب بالا انتخاب شدند و در مرحله دوم نمونه‌گیری، با توجه به ملاک‌های ورود 76 دانش‌آموز انتخاب‌شده و آزمون هوش ریون برای همسان‌سازی هوش اجرا و تعداد 44 نفر انتخاب شدند و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایشی (نفر 22) و گواه (نفر 22) قرار گرفتند و درنهایت داده‌های 36 نفر از شرکت‌کنندگان مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. برای همسان‌سازی شرکت‌کنندگان از مصاحبه بالینی، آزمون هوش ریون و آزمون اضطراب آشکار کودکان استفاده شد و ابزارهای پژوهش آزمون حافظه کاری، آزمون دقت متمرکز و پراکنده است. در شروع برای همه شرکت‌کنندگان پیش‌آزمون حافظه کاری و دقت متمرکز و پراکنده اجرا شد. سپس شرکت‌کنندگان گروه آزمایش به مدت 5 هفته و در قالب 10 جلسه 45 دقیقه‌ای آموزش شناختی دریافت کردند و در پایان برای شرکت‌کنندگان هر دو گروه پس‌آزمون اجرا گردید. از آزمون آماری تحلیل کوواریانس چند متغیره جهت آزمون آماری فرضیه‌ها استفاده شد. تحلیل نتایج حاکی از تأثیر معنادار آموزش شناختی بر افزایش دقت و تمرکز حافظه کاری بودِ. همچنین تأثیر معنادار آموزش شناختی بر بازداری و سرعت پردازش توجه متمرکز نیز در نتایج مشاهده شد. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، روش آموزش شناختی تأثیر معناداری بر بهبود حافظه کاری و توجه متمرکز کودکان مضطرب داشت، بنابراین نقش آموزش‌های شناختی مبتنی بر کنترل توجه، بازداری و تغییر توجه و حافظه، بیش‌ازپیش روشن می‌شود.

کلیدواژه‌ها


تقوی، م. و علیـشاهی، م. ج. (1382). بررسـی اعتبـار و روایـی مقیـاس اضطراب آشکار کودکان. مجلهی روانشناسی، 3(7)، 342-355.

روحی، ع. (1393). رویکردهای نظری و کاربردی در اختلال‌های اضطرابی کودکان. تعلیم و تربیت استثنایی، 14(3)، 47-58.

زارع، ح؛ فرزاد؛ علی‌پور، ا. و ناظر، م. (1391). مقایسه انواع کارکردهای توجه رانندگان با حادثه و بدون حادثه و ارتباط آن با سن. پژوهشنامه حمل‌ونقل، 9(1)، 45-52.

شیخ‌الاسلامی، ع.؛ بخشایش، ع.؛ برزگربفرویی، ک. و مرادی عجمی، و. (1396). تأثیر آموزش حافظه‌ی فعال بر عملکرد خواندن و ظرفیت حافظه در دانش‌آموزان دارای ناتوانی خواندن. مجله روان‌شناسی بالینی، 9(2)، 47-57.

شیرازی، م. (1394). تعیین میزان شیوع اضطراب امتحان و ارتباط آن با عملکرد تحصیلی در دانش‌آموزان دبیرستانی استان سیستان و بلوچستان. نشریه پژوهش در نظام‌های آموزشی، 9(30)، 167-186.

شریفی، ح. (1379). اصول روان‌سنجی و روان آزمایی. تهران: رشد.

صالحی نژاد، ن.؛ درتاج، ف.؛ سیف، ع. و فرخی، ن. (1396). اثربخشی بستة آموزشی مبتنی بر نرم‌افزار چندرسانه‌ای ساخت نقشة ذهنی بر مهارت‌های شناختی درس علوم در دانش‌آموزان دختر پایة هشتم. نشریه پژوهش در نظام‌های آموزشی، 11(38)، 7-37.

عمادی‌فر، ف. و گرجی، ی. (1396). اثربخشی آموزش توجه بر مهار توجه، توجه متمرکز و پراکنده دانش‌آموزان دختر دارای اضطراب امتحان. فصلنامه سلامت روانی کودک، 4(1)، 67-77

کسائیان، ک.؛ کیامنش، ع. و بهرامی، ه. (1392). مقایسه‌ی عملکرد حافظه فعال و نگهداری توجه دانش آزمون با و بدون ناتوانی‌های یادگیری. ناتوانی‌های یادگیری، 3(4)، 112-123

نریمانی، م.؛ سلیمانی، ا.؛ زاهد بایلان، ع. و ابوالقاسمی، ع. (1392). مقایسه اثربخشی آموزش کنش‌های اجرایی و بازی‌درمانی در بهبود حافظه کاری، نگهداری توجه و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان مبتلابه نارسایی در حساب. مجله روان‌شناسی بالینی، 5(4)، 1-16.

Asendorpf, J. B., Denissen, J. J., & van Aken, M. A. (2008). Inhibited and aggressive preschool children at 23 years of age: personality and social transitions into adulthood. Developmental psychology44(4), 997.

Baddeley, A. (2003). Working memory: looking back and looking forward. Nature reviews neuroscience4(10), 829-839.

Banks, S. J., Eddy, K. T., Angstadt, M., Nathan, P. J., & Phan, K. L. (2007). Amygdala–frontal connectivity during emotion regulation. Social cognitive and affective neuroscience2(4), 303-312.

Boldrini, M., Del Pace, L., Placidi, G. P. A., Keilp, J., Ellis, S. P., Signori, S., ... & Cappa, S. F. (2005). Selective cognitive deficits in obsessive‐compulsive disorder compared to panic disorder with agoraphobia. Acta Psychiatrica Scandinavica111(2), 150-158.

Crews, W. D., & Harrison, D. (1995). The neuropsychology of depression and its implications for cognitive therapy. Neuropsychology Review, 5, 81–123.

Darke,S. (1988).Effects of anxiety on inferential reasoning task performance. J.Pers.Soc.Psychol. 55, 499–505.

Dozois, D. J., & Dobson, K. (2001). Information processing and cognitive organization in unipolar depression: Specificity and comorbidity issues. Journal of Abnormal Psychology, 110(2), 236–246.

Emerson, C. S. Mollet, G. A. & Harrison, D. W. (2005). Anxious-depression in boys: An evaluation of executive functioning. Archives of Clinical Neuropsychology20(4), 539-546.

Eysenck, M. W., & Calvo, M. G. (1992). Anxiety and performance: The processing efficiency theory. Cognition & Emotion6(6), 409-434.

Eysenck, M. W., Derakshan, N., Santos, R., & Calvo, M. G. (2007). Anxiety and cognitive performance: attentional control theory. Emotion7(2), 336.

Eysenck, N. D. M. W. (1998). Working memory capacity in high trait-anxious and repressor groups. Cognition & Emotion12(5), 697-713.

Hadwin, J. A., & Richards, H. J. (2016). Working memory training and CBT reduces anxiety symptoms and attentional biases to threat: A preliminary study. Frontiers in psychology7.

Hadwin, J. A., Donnelly, N., Richards, A., French, C. C., & Patel, U. (2009). Childhood anxiety and attention to emotion faces in a modified stroop task. British Journal of Developmental Psychology27(2), 487-494.

Jaeggi, S. M., & Buschkuehl, M. (2014). Working memory training and transfer: theoretical and practical considerations. In New Frontiers of Multidisciplinary Research in STEAM-H (Science, Technology, Engineering, Agriculture, Mathematics, and Health) (pp. 19-43). Springer, Cham.

Kane, M. J., & McVay, J. C. (2012). What mind wandering reveals about executive-control abilities and failures. Current Directions in Psychological Science21(5), 348-354.

Klingberg, T., Fernell, E., Olesen, P. J., Johnson, M., Gustafsson, P., Dahlström, K., ... & Westerberg, H. (2005). Computerized training of working memory in children with ADHD-a randomized, controlled trial. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry44(2), 177-186.

Lucas, J. A., Telch, M. J., & Bigler, E. D. (1991). Memory functioning in panic disorder: a neuropsychological perspective. Journal of Anxiety Disorders5(1), 1-20.

Olesen, P. J., Westerberg, H., & Klingberg, T. (2004). Increased prefrontal and parietal activity after training of working memory. Nature neuroscience7(1), 75-79.

Owens, M., Stevenson, J., Norgate, R., & Hadwin, J. A. (2008). Processing efficiency theory in children: Working memory as a mediator between trait anxiety and academic performance. Anxiety, Stress, & Coping21(4), 417-430.

Pine, D. S., Helfinstein, S. M., Bar-Haim, Y., Nelson, E., & Fox, N. A. (2009). Challenges in developing novel treatments for childhood disorders: lessons from research on anxiety. Neuropsychopharmacology34(1), 213-228.

Rapee, R. M., Schniering, C. A., & Hudson, J. L. (2009). Anxiety disorders during childhood and adolescence: Origins and treatment. Annual review of clinical psychology5, 311-341.

Pereira, A. I. F., Barros, L., & Mendonça, D. (2012). Cognitive errors and anxiety in school aged children. Psicologia: Reflexão e Crítica, 25(4), 817-823.

Richards, H. J., & Hadwin, J. A. (2011). An exploration of the relationship between trait anxiety and school attendance in young people. School Mental Health3(4), 236-244.

Robinson, O. J., Letkiewicz, A. M., Overstreet, C., Ernst, M., & Grillon, C. (2011). The effect of induced anxiety on cognition: threat of shock enhances aversive processing in healthy individuals. Cognitive, Affective, & Behavioral Neuroscience11(2), 217.

Sari, B. A., Koster, E. H., Pourtois, G., & Derakshan, N. (2015). Training working memory to improve attentional control in anxiety: A proof-of-principle study using behavioral and electrophysiological measures. Biological psychology.

Shackman, A. J., Maxwell, J. S., McMenamin, B. W., Greischar, L. L., & Davidson, R. J. (2011). Stress potentiates early and attenuates late stages of visual processing. Journal of Neuroscience31(3), 1156-1161.

Shenal, B. V., Harrison, D. W., & Demaree, H. A. (2003). The neuropsychology of depression: A literature review and preliminary model. Neuropsychology Review, 13(1), 33–42.

Sohlberg, M. M., & Mateer, C. (2001). Cognitive rehabilitation. An integrative neuropsychological approach.

Spencer-Smith, M., & Klingberg, T. (2015). Benefits of a working memory training program for inattention in daily life: a systematic review and meta-analysis. PLoS One10(3), e0119522

Stallard, P., Velleman, R., Langsford, J., & Baldwin, S. (2001). Coping and psychological distress in children involved in road traffic accidents. British Journal of Clinical Psychology, 40(2), 197-208.

Thomas, K. M., Drevets, W. C., Dahl, R. E., Ryan, N. D., Birmaher, B., Eccard, C. H., et al. (2001). Amygdala response to fearful faces in anxious and depressed children. Archives of General Psychiatry, 58, 1057–1063

Trichard, C., Martinot, J. L., Alagille, M., Masure, M. C., Hardy, P., Ginestet, D., et al. (1995). The course of prefrontal lobe dysfunction in severely depressed in-patients: A longitudinal neuropsychological study. Psychological Medicine, 25(1), 79–85.

Visu-Petra, L., Ţincaş, I., Cheie, L., & Benga, O. (2010). Anxiety and visual-spatial memory updating in young children: An investigation using emotional facial expressions. Cognition and Emotion, 24(2), 223-240.

Vytal, K., Cornwell, B., Arkin, N., & Grillon, C. (2012). Describing the interplay between anxiety and cognition: from impaired performance under low cognitive load to reduced anxiety under high load. Psychophysiology49(6), 842-852.

Wood, J. J., Lynne‐Landsman, S. D., Langer, D. A., Wood, P. A., Clark, S. L., Mark Eddy, J., & Ialongo, N. (2012). School Attendance Problems and Youth Psychopathology: Structural Cross‐Lagged Regression Models in Three Longitudinal Data Sets. Child development83(1), 351-366.