آموزش زبان فارسی به خارجیان در مدرسة المهدی قم؛ یک الگوی بومی و کارآمد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار رشتۀ زبانشناسی و آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

ابداع روش های سهل و سریع فارسی آموزی یکی از راهبردهای مورد تأکید نقشة جامع علمی کشور برای گسترش
زبان فارسی در جهان است. دستیابی به این مهم، مستلزم مستندسازی وضع موجود و کشف نقاط قوت و ضعف
برنامه های آموزش زبان فارسی به خارجیان است. مقالة حاضر، در همین راستا، به مطالعة برنامة درسی و روش تدریس
مدرسة المهدی قم، که باسابقه ترین موسسة آموزش زبان فارسی به خارجیان است، پرداخته است. برای این منظور،
یک پرسشنامة محقق ساخته مشتمل بر 137 گویه/سؤال طراحی گردید. این سؤالات، بر اساس مجموعة فنون آموزشیِ
شناخته شده در روش های متداول آموزش زبان دوم/خارجی)لارسن فریمن و .... 2011 ( طراحی گردید هاند و شاخص هایی
مثل نقش زبان آموز، نقش معلم، فرآیندهای آموزشی، جایگاه فرهنگ، نوع بازخورد و نحوة ارزشیابی را نشان م یدهند.
پس از مشاهدة 60 کلاس آموزشی و ارزیابی هر یک از 137 فن مندرج در پرسشنامه در این کلاس ها، میزان کاربرد
هر یک از این فنون در قالب نسخه 19 برنامة SPSS محاسبه گردید. نتایج این پژوهش نشان می دهد که برنامة درسی
و روش تدریس مدرسة المهدی قم، با سیر تکوینی برنامه های درسی و روش های تدریس همسو است. حذف نسبی
دستور در دورة آموزش عمومی این موسسه، و بازگشت آگاهانه به آموزش دستور در دورة تمهیدیه، دقیقا همسو با سیر
تکوینی برنامه های درسی است. بعلاوه، آموزش محتوا به زبان فارسی در دورة تمهیدیه و بهر هگیری از محتوا برای تقویت
توانش زبان فارسی دقیقاَ همسو با شیو ههایی مثل غرقه سازی )در رویکرد محتوامحور( و آموزش تکلیف محور است. تنوع
فنون آموزشی در مدرسة المهدی قم حاکی از این نکته مهم است که در این مدرسه هم دیدگاه های سنتی، مثل روش
دستور-ترجمه، رایج هستند و هم دیدگاه های نوین. این تنوع می تواند یک نقطه قوت منحصربفرد باشد زیرا فارسی آموزان
را متناسب با نوع نظام آموزشی حوز ههای علمیه تربیت م یکند.

کلیدواژه‌ها


دبیرمقدم، محمد مهری قره گزی و مهرداد اصغرپور) .1389(. بررسی صوری و ساختاری کتاب های آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان.  طرح پژوهشی درون دانشگاهی،  دانشگاه علامه طباطبائی.

سید ضیاء الدین، تاج الدین و زهرا عباسی. 1388. مجموعه مقالات اولین سمینار آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان، کانون زبان ایران

 سیف، علی اکبر )مترجم( .1388. مقدمه ای بر نظریه های یادگیری )ویراست هشتم(. نشر دوران

ضیاء حسینی، سید محمد . 1385. اصول و نظریه های آموزش زبان به غیر  فارسیزبانان، انتشارات سخن

قره گزی، مهری و مهرداد اصغرپور ماسوله .1391. سطح بندی کتاب های آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، مجموعه مقالات نخستین کنفرانس بین المللی گسترش زبان فارسی:چشم انداز ،موانع و راهکارها، به کوشش عباسعلی وفایی و رضامراد صحرایی، انتشارات شورای گسترش زبان و ادب فارسی.

همایون، همادخت) .1379(. واژه نامۀ زبان شناسی و علوم وابسته )با تجدید نظر و اضافات(. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

Brockett, C. (2000). A Communicative framework for introductory Japanese language curricula. Honolulu: University of Hawai’i Press.

Brumfit, C.J. & Johnson, K. (1979). (eds.). The Communicative Approach to Language Teaching. Oxford: Oxford University Press.

Bygate, M. (2001). Researching Pedagogic Tasks: Second Language Learning, Teaching, and Testing. London: Longman.

Ellis, N. (2005). At the interface: Dynamic interactions of implicit and explicit knowledge. Studies in Second Language Acquisition 27, 305-352.

Ellis, R. (1989). Are classroom and naturalistic acquisition the same? A study of classroom acquisition of German word order rules. Studies in Second Language Acquisition 11, 305-328.

(1997). SLA Research and Language Teaching. Oxford: Oxford University Press.

(2003). Task-based Language Learning and Teaching. Oxford: Oxford University Press.

Finocciaro, M. , & Brumfit, C. (1983). The Functional-notional Approach: from Theory toPractice. Oxford: Oxford University Press.

Firth, J.R. (1957). Papers in linguistics, 1934-1951. London: Oxford University Press.

Garcia-Mayo, M. P. (ed.) (2007). Investigating Tasks in Formal Language Teaching. Clevedon,UK: Multilingual Matters.

Griffiths, C. (ed.) (2008). Lessons from Good Language Learners. Cambridge University Press.

Halliday, M.A.K. (1973). Explanations in the Function of Language. London: Arnold.

Hymes, D. (1972). On communicative competence. In J.B. Pride & J. Holmes (eds), Sociolinguistics. Harmonsworth, Middlesex, England: Pinguin Books

Johnson, K. (1996). Language teaching and skill learning. Oxford: Blackwell.

Krahnke, Karl (1987). Approaches to Syllabus Design for Foreign Language Teaching. Prentice Hall Regents: Englewood Cliffs.

Lightbown, P. (1983). Exploring relation between developmental and instructional sequences. In H. G. Seliger & M. H. Long (eds.), Classroom Oriented Research in Second Language Acquisition pp. 217-43. Rowley, MA: Newbury House.

Long, M. H. (2000). Focus on form in task-based language teaching. In R. Lambert & E Shohamy (eds.), Language Policy and Pedagogy: Essays in honor of Ronald Walton, pp. 181-96. Amsterdam: John Benjamins.

 (2005). (ed.) Second Language Need Analysis. New York: Cambridge University Press.

 (2007) Problems in SLA. Mahwah, NJ: Lwrence Frlbaum.

 (2009). Language teaching. In Long, M.H. and C.J. Doughty (eds.), The Handbook of Language Teachin,g pp.3-5.Wiley- Blackwell Publishing.

Long, M. H. & Crookes, G. (1993). Units of analysis in syllabus design: The case of task. In G. Crookes & S. Gass (eds.), Tasks in a Pedagogic Context ,pp. 9-64. Clevedon,UK: Multilingual Matters.

Long, M.H. and C.J. Doughty (eds.) (2009). The Handbook of Language Teaching.Wiley- Blackwell Publishing.

Long, M.H. and Robinson, P. (1998). Focus on form: Theory, research and practice. In C.J. Doughty & J. Williams (eds.), Focus on form in Classroom SLA, pp. 15-41. New York: Cambridge University Press.

Nunan, D. (1996). Atlas. Boston, MA: Heinle and Heinle.

 (1999). Syllabus Design. Oxford University Press.

 (ed.) (2003). Practical English Language Teaching. Mc Graw Hill.

(2004). Task-based Language Teaching. Cambridge: Cambridge University Press.

Palmer, H. (1922). The Scientific Study and Teaching of Language. London: Harrap.

Pienamann, M, (1989). Is language teachable?. Applied Linguistics 10, 52-79.

Robinson, P. (1995). Task complexity and second language narrative discourse. Learning 45, 99-140.

  (1996a). Consciousness, Rules and Instructed Second Language Acquisition. New York: Peter Lang.

(2001). Task complexity, task difficulty and task production: Exploring interactions in a componential framework. Applied linguistics 22, 27-58.

(2003a). attention and memory during SLA. In C.J. Doughty and M.H. Long (eds.) , The Handbook of Second Language Acquisition. Blackwell Publishing.

(2003b). The cognition hypothesis of adult, task-based language learning. Second Language Studies 21, 45-107.

 (2005). Aptitude and second language acquisition. Annual Review of Applied Linguistics 25, 46-73.

 (2007). Criteria for classifying and sequencing pedagogic tasks. In GarciaMayo, M. P. (ed.), Investigating Tasks in Formal Language Teaching, pp.7-27. Clevedon: Multilingual Matters.

(2009). Syllabus Design. In Long, M.H. and C.J. Doughty (eds.), The Handbook of Language Teaching, pp. 294-311.Wiley- Blackwell Publishing.

Skehan, P. (1996). A framework for task-based approaches to instruction. Applied Linguistics 17, 34-59.

(1998). A Cognitive Approach to Language Learning. Oxford: Oxford University Press.

Skehan, P. and Foster, P. (2001). Cognition and tasks. In Robinson, P. (ed.), Cognition and Second Language Instruction, pp. 183-205. Cambridge: Cambridge University Press.

Spada, N. and P. Lightbown (2013) How Languages are learned. Oxford University Press.

 Van den Branden, K.(ed) 2006. Task-based Language Education; From Theory to Practice Cambridge. Cambridge University Press.

Wilkins, D. (1976). Notional syllabuses. Oxford: Oxford University Press.

Willis, d. (1990). The Lexical Hypothesis: A New Approach to Language Teaching. London: Collins.

 Willis, d. & J. Willis (2007) Doing Task-based Teaching. Oxford University Press.

Yalden, J. (1983). The Communicative Syllabus: Evolution, Design, and Implementation. Oxford: Pergamon.