اثربخشی برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر تاب آوری تحصیلی و عزت نفس دانش آموزان دختر دوره متوسطه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد روان شناسی تربیتی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی،تهران،ایران

2 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران،ایران.

3 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی،تهران،ایران

10.22034/jiera.2020.208129.2141

چکیده

هدف پژوهش تعیین اثربخشی برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر تاب آوری تحصیلی و عزت نفس دانش آموزان در سال تحصیلی 97-96 بود. پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش، آزمایشی و از نوع پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه پژوهش شامل کلیه دانش آموزان دختر متوسطه اول و دوم منطقه بام و صفی آباد از توابع اسفراین بود. نمونه هم شامل کلیه دانش آموزانی بود که نمره پرسش نامه های تاب آوری و عزت نفس آنان پایین تر از میانگین بود که از میان آنها تعداد 40 دانش آموز به صورت تصادفی ساده انتخاب و در گروههای آزمایش و کنترل( هرگروه 20 نفر) تقسیم شدند. ابزارهای های پژوهش، پرسشنامه های تاب آوری تحصیلی ساموئلز (2004) و عزت نفس کوپر اسمیت (1967) بود. برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی طی هشت جلسه نود دقیقه ای، فقط در گروه آزمایش اجرا شد. داده ها با آزمون کوواریانس چند متغیره تجزیه و تحلیل شد. یافته ها نشان داد که برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر تاب آوری تحصیلی و مولفه هایش و همچنین بر عزت نفس و مولفه هایش(بجز مولفه ی عزت نفس خانوادگی) تاثیر مثبتی داشت(p <0/001). درنتیجه برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی در افزایش عزت نفس و تاب آوری تحصیلی موثر بود.

کلیدواژه‌ها


براندن، ن. (۱۳۸۵). روان‌شناسی عزت نفس. ترجمه مهدی قراچه داغی، تهران؛ نخستین.
فصیح زاده نائینی، م. (1381). بررسی رابطه‏ی بین هیجان خواهی با سلامت روان و عزت نفس دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه ارسنجان.
قنادی فرنود، م. (۱۳۹۳). اثر درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی بر عزت نفس و استرس ناباروری زنان نابارور، کنگره‏ی انجمن روان‌شناسی ایران، 35(4)، 1203-1201.
کمرزرین، ح.، شوشتری، م.، بدری پور، م.، خسروانی، ف. (1391). بررسی تأثیر یوگا بر تاب آوری و مؤلفه‏های بهزیستی روانشناختی بانوان شهر اصفهان. نشریه روان‌شناسی سلامت، 3(2)، 108-92.
کوثری، ف. (۱۳۹۱).  بیداری گمشده در اعماق وجودمان. مجله موفقیت، ص. ۶۶.
مرادی شهربابک، ف.؛ منیری هاش آبادی، ب.؛ آقامحمدیان شعرباف، ح. (۱۳۸۹). بررسی اثربخشی واقعیت درمانی به شیوه گروهی بر افزایش میزان عزت نفس دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد. مطالعات تربیتی و روان‌شناسی، ۱۱ (۲)، ۲۳۸- ۲۲۷.
یوسفیان، ف.، اصغری پور، ن. (1392). مقایسه اثربخشی درمان گروهی شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی و درمان گروهی شناختی-رفتاری بر عزت نفس دانش آموزان دختر، مجله اصول بهداشت روانی.15 (59)، 215-205.
Alva, S. (1991). Academic invulnerability among mexican-american students: the importance of protective and resources and appraisals. Hispanic Journal of Behavioral Sciences, 13, 18-34.
Anghel, R. E. (2015). Psychological and Educational Resilience in High vs. Low-Risk Romanian adolescents. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 203, 153-157.
Baer, R.A., & Krietemeyer, J. (2006). Uzing self – report assessment methodsto explore facets of mindfulness. Assessment,13, 27-45.
Baer, R. A., Fischer, S., & Huss, D. B. (2006). Mindfulness and acceptance in the treatment of disordered eating. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy, 23, 281-300.
Baer, R.A. (2006). Mindfulness-based treatment approaches: Clinicians guid to evidence base and application. USA: Academic Press is an Imprint of Elsevier.
Bajaj, B. & Pande, N. (2015). Mediating role of resilience in the impact of mindfulness on life satisfaction and affect as indices of subjective wellbeing,Personality and Individual Differences, In Press. 501.
Brandon, N (2006). The psychology of self-esteem. Translated by Mehdi Gharache Daghi, Tehran; First Publication.
Brandon, Nathaniel (2006). The self-esteem psychology. Translated by Mehdi Gharache Daghi, Tehran; Nakhostin Publication. (Persian)
Cooper smith. S. A. (1967). The antecedents of self- esteem. Sanfrancisco: CA.W. H. Free man1-283.
Cordon, S.L., Brown, K.W., & Gibson, P.R. (2009). The role of mindfulnessbased stress reduction on perceived stress: preliminary evidence for the moderating role of attachment style. Journal of Cognitive Psychotherapy: An International Quarterly, 23, 258-269.
Fasizadeh Nai, M. (2002). The Relationship between Sensation Seeking and Mental Health and Self-Esteem of Students of Islamic Azad University, MSc Thesis, Arsanjan University.
Fasizadeh Nai, M. (2003). The Relationship between Sensation Seeking and Mental Health and Self-Esteem of Students of Islamic Azad University, MSc Thesis, Arsanjan University. (Persian)
Flugel, Colle, K. F., Cha, S., S. Loehrer, L., & Bauer, B.A. (2010). Wahner-Roedler, D L. Measurement of quality of life and participant experience with the mindfulnessbased stress reduction program.Complementary Therapies in Clinical Practice, 36–40.
Ghanadi Farnood, Mina (2014). The Effect of Mindfulness-Based Cognitive Therapy on the Self-Esteem and Stress of Infertility in Infertile Women, Congress of the Iranian Psychological Association, 5, 10, 1203-1201. (Persian)
Ghanady Farnood, M (1). The Effect of Mindfulness-Based Cognitive Therapy on Self-Esteem and Infertility Stress in Infertile Women, Iranian Psychological Society Congress, 35 (4), 1203-1201.
Jayasuriya, D., Jayasuriya, R., Tay, A. K., & Silove, D. (2016). Associations of mental distress with residency in conflict zones, ethnic minority status, and potentially modifiable social factors following conflict in Sri Lanka: A nationwide cross-sectional study. The Lancet Psychiatry.
Kabat- Zinn, J., Didonna, F. (2009). Clinical handbook of mindfulness. New York: Springer science business media, LLC.
Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present and future. Clinical psychological: Science & Practice, 10, 144-156.
Kabat-Zinn, J., Massion, M.D., Kristeller, J., Peterson, L.G., Fletcher, K.E., Pbert, L., Lenderking, W.R., & Santorelli, S. F. (1992). Effectiveness of a meditation-based stress reduction program in the treatment of anxiety disorders. American Journal of Psychiatry, 149 (7), 936-943.
Kamarzarin, H, Shoushtari, M, Badri Pour, M, Khosravani, F (2012). The Effect of Yoga on Resiliency and Psychological Well-Being Components of Isfahan Women. Journal of Health Psychology, 3 (2), 108-92.
Kamarzarin, Hamid, Shooshtari, Mojgan, Badripour, Mahboubeh, Khosravani, Fakhrolsadat (2012). The Effect of Yoga on Resiliency and Psychological Well-Being Components of Isfahan Women. Journal of Health Psychology, 3, 2, 108-92. (Persian)
Kosari, F (2012). The lost awakening deep within us. Movafaghiat Magazine, p. 66. (Persian)
Kosari, F (2012). The lost awakening deep within us. Success Magazine, p. 66.
Lazaruz, Richards. (2004). Personality and adjustment prentice Hall Inc Englewood cliffs New Jersey.
Martin, A. J., & Marsh, H. W. (2006). Academic resilience and its psychological and educational correlates: A construct validity approach. Journal of Psychology in the Schools, 43(3), 267-281.
Martin, A.J. (2001). Motivation scale: A tool for mrasuring and enhacing motivation. Australian journal of education, 14, 34-49.
Moradi Shahrabak, F. Monirieh Hashabadi, B. Aghamohammadian Sharabaf, H (2010). The Effectiveness of Group Reality Therapy on Increasing Self-Esteem in Students of Ferdowsi University of Mashhad. Educational Studies and Psychology, 11 (2), 227-238.
Moradi Shahrabak, Fatemeh; Muniri Hashe Abadi, Bahram Ali; Aghamohammadian Sharabaf, Hamid Reza (2010). The Effectiveness of Group Reality Therapy on Increasing Self-Esteem of Students of Ferdowsi University of Mashhad. Educational Studies and Psychology, 1 (1), 2-1. (Persian)
Rosenberg,M. (1965). Society and adolesent self-image, New jersey, Princeton university press.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). On happiness and human potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52, 141-166.
Samuels, W. E. (2004). Development of a non-intellective measure of academic success: Towards the quantification of resilience. Retrieved from www.Proquest.com.
Yousefian, F, Asgharipour, N. (2013). Comparison of the effectiveness of mindfulness-based cognitive group therapy and cognitive-behavioral group therapy on self-esteem in female students, Journal of Mental Health Principles 15 (59), 215-205.
Yousefian, F., Asgharipour, N. (2013). Comparison of the effectiveness of mindfulness-based cognitive group therapy and cognitive-behavioral group therapy on self-esteem in female students, Journal of Mental Health Principles 15 (59), 215-205. (Persian)